Ziekteverzuim terugbrengen? Hou de lijnen kort. Bij het Brabantse Prodas is het op die manier gelukt. De onderwijsstichting had een ziekteverzuim van maar liefst 9,5 procent en nu is dat 3,5 procent.
Verreweg het grootste deel van het ziekteverzuim is niet-medisch van aard. Wat kan een organisatie daar aan doen? Hoe gaat het lukken om ziekteverzuim vanwege psychische klachten te reduceren? Demedicalisering is een belangrijke stap, maar de verantwoordelijkheid bij de leidinggevende leggen is nog veel belangrijker.
'Het is belangrijk dat het hele bedrijf het belang van een laag ziekteverzuim inziet. Dat begint bij de leidinggevenden. De direct leidinggevende is het meest wezenlijk in het proces van verzuimbegeleiding - zéker bij psychisch verzuim. Maar hij is bovendien de spin in het web waar het preventie betreft.'
Volgens Sjaak Ghielen, lid van de Raad van Bestuur van Stichting Prodas (Primair Onderwijs Deurne Asten Someren), is het vooral een kwestie van organisatie: richt het proces zo in dat de rol van de bedrijfsarts (en van de p&o'er) kleiner wordt en die van de direct leidinggevende groter. 'Onze scholen werden geconfronteerd met een erg hoog ziekteverzuim. In het onderwijs werkt het zo dat scholen dan een niet geringe malus moeten betalen aan het Vervangingsfonds. We waren 150.000 euro kwijt. Nu krijgen we juist 30.000 bonus.'
P&o geen regie
De directie van Prodas stelde zo'n vier jaar gelden een 'Programma van Eisen' op met als centrale thema: demedicaliseren. De eerste resultaten waren bemoedigend. Het ziekteverzuimpercentage daalde naar 7,5 procent (het landelijk gemiddelde). En dat terwijl het verzuim toen strenger - en reëler - werd geregistreerd. Maar er was meer nodig. Er werd een nieuw ziekteverzuimprotocol opgesteld begin 2006.
De onderwijsstichting ging de rol van de direct leidinggevenden nóg meer benadrukken met bijeenkomsten, beleidsplannen, brochures en intervisiegroepen. Daardoor werd schooldirecteuren duidelijk dat ze een cruciale rol spelen bij verzuimbegeleiding. Voorheen werd de verantwoordelijkheid vrij makkelijk afgeschoven naar de personeelsfunctionaris. 'Maar een p&o'er kan nu eenmaal in een organisatie met bijna zeshonderd werknemers nooit bereiken wat een directeur op schoolniveau wel kan', zegt Ghielen. 'Onze afdeling p&o heeft heel erg moeten wennen aan hun nieuwe rol: ze hadden niet meer de regie, maar moesten het management ondersteunen en het proces bewaken. Eerder bespraken zij de verzuimgevallen in het sociaal medisch team en kon de directeur achteroverleunen.'
Strenge controle
Voor het personeel was het ook erg wennen. De meeste leraren voelden het snelle contact dat ontstond na de ziekmelding als een strenge controle: of ze lichamelijk wel echt ziek waren. Maar juist in het onderwijs zie je dat leerkrachten vaak doorwerken met een griepje. Ze willen collega's en kinderen niet met een probleem opzadelen. 'Maar het ging er natuurlijk niet om dat de ziekmelding niet geloofd wordt', zegt Ghielen. 'De directeur moet weten wat er aan de hand is. Evenals de bedrijfsarts. Nu is er niet pas na vier weken contact met de bedrijfsarts, maar al na twee dagen. Athans: als dat nodig is, bij een griepje belt hij niet natuurlijk.'
Op adem
Rond de 70 procent van al het ziekteverzuim is stressgerelateerd en heeft niets met lichamelijke mankementen te maken. Direct leidinggevenden moeten meer oog krijgen voor stresssignalen. Prodas deed dat door Carlo Mittendorff erbij te halen, een vooraanstaand crisispsycholoog en stressdeskundige. Hij zorgde er voor dat de schooldirecteuren de signalen van overbelasting eerder konden herkennen, ook leerde hij hen wat het verschil is in overspannenheid en burn-out. En vooral: wat je er aan moet doen. Laat overspannen mensen een paar weken op adem komen en bij een burn out moet je juist zo snel mogelijk in actie komen en oplossingen bespreken.
'Want werkhervatting is meer een voorwaarde voor herstel, dan herstel en rust leidt tot werkhervatting', zegt Ghielen. '
Zoals in Den Haag de commissie Donner die psychisch verzuim al constateerde: Bij goedbedoelde verwaarlozing, het met rust laten van de werknemer met psychische klachten, wordt de kans tot volledige arbeidsongeschiktheid alleen maar groter.
De kwestie
> Probleem: Hoog ziekteverzuim van 9,5%
> Oplossing: Korte lijnen bij ziekteverzuim
> Opbrengst: 3,5% ziekteverzuim, € 150.000 besparing, € 30.000 bonus
Mail dit artikel
