Werkgeversaansprakelijkheid is een kat-en-muisspel tussen de werkelijkheid en nieuwe jurisprudentie. Rode draad is volgens verzekeringsexpert Erwin Thoonen dat 'werkgevers steeds meer aansprakelijk worden gesteld.' En dat is slecht nieuws voor organisaties met alleen een Aansprakelijkheids Verzekering Bedrijven.
Een medewerker aan de stansmachine heeft het druk, hij moet nog zes orders draaien vandaag. Daarom wil hij de storing zo gauw mogelijk verhelpen. Hoewel hij weet dat het niet mag, besluit hij toch even snel de beschermingskap omhoog te doen en het vastgelopen blik er met de hand uit te halen terwijl de machine stationair draait. Het gaat mis, zijn hand komt vast te zitten en wordt verbrijzeld...
De meeste werkgevers gaan ervan uit dat in hun Aansprakelijkheids Verzekering Bedrijven (AVB) dit soort tragische bedrijfsongevallen is afgedekt. En dat is begrijpelijk, want deze werkgever kan hier toch niets aan doen? Het bedrijf heeft er in redelijkheid alles aan gedaan om schade te voorkomen; de machine is veilig (dankzij de beschermkappen) en de instructies - 'de kappen niet openen tijdens het draaien van de machine' - staan in grote rode letters op de bordjes bij de machine. Kortom, de werkgever heeft voldaan aan zijn zorgplicht (7:658 BW).
Roekeloos
Toch ligt het niet zo eenvoudig, vertelt Erwin Thoonen, senior specialist special risks bij ING Assurantiekantoren Nederland. 'De rechter achtte deze werkgever namelijk wél aansprakelijk.'
Volgens Thoonen hebben rechtelijke vonnissen eind jaren negentig de aansprakelijkheid van de werkgever bijna verheven tot 'zuivere' risicoaansprakelijkheid. 'Twee dakdekkers gingen elkaar uit balorigheid uitdagen om van het ene naar het andere dak te springen. Een van de mannen valt en loopt een dwarslaesie op. En de Hoge Raad oordeelt dat de werkgever aansprakelijk is.' Terwijl de werkgever hier natuurlijk niets aan kon doen - de zorgplicht sluit dergelijk bewust roekeloos gedrag ook uit.
Thoonen stelt uit latere rechtelijke uitspraken vast dat dit wel is afgezwakt: 'De eigen schuld van de werknemer is tegenwoordig voor rechters wel een factor geworden die in de aansprakelijkheidsvraag en schadetoekenning meeweegt'. Maar toch. 'De teneur is dat werkgevers steeds vaker aansprakelijk worden gesteld.'
Hiaat
Wat nu als het volgende zich voordoet? Een werknemer is met drie collega's in een bedrijfsbusje onderweg voor zijn werk en krijgt door zijn schuld een ongeval waarbij hij letselschade oploopt. Wie is aansprakelijk voor de letselschade van deze werknemer? De werkgever, zo meende de rechter in de zaak die in 2002 speelde. In dit zogenoemde ArenA-arrest luidde het oordeel dat het niet redelijk zou zijn als de bestuurder als enige zijn schade niet vergoed zou krijgen. De letselschadeclaim van de werknemer werd op grond van art. 7:611 BW (goed werkgeverschap) toegekend.
Het komt erop neer dat de werkgever ook in deze situatie de 'morele verplichting' heeft iets te doen aan het inkomensverlies door de blijvende invaliditeit (vermogensschade) van de werknemer. Dat hoort bij 'goed werkgeverschap' en vloeit voort uit de arbeidsovereenkomst, vergelijkbaar met het doorbetalen van het salaris tijdens ziekte. 'Schiet het bedrijf tekort in het adequaat verzekeren van dit risico, dan is de werkgever aansprakelijk voor het gemis van de uitkering op die verzekering.'
Volgens Thoonen legde dit ArenA-arrest hiaten in de betrokken aansprakelijkheidsverzekeringen pijnlijk bloot. 'De aansprakelijkheid hiervoor is namelijk standaard via AVB's uitgesloten en een werkgever kon zich hier destijds niet op een andere manier tegen verzekeren.' Ook de Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorrijtuigen (WAM) sluit dekking voor de eigen schade van een bestuurder van een motorrruituig uit.
Broodjes
Door recentere uitspraken van rechters is dit overigens nog verder verfijnd. Niet alleen is de werkgever aansprakelijk voor medewerkers die tijdens het werk letselschade oplopen als bestuurder van motorrijtuigen, deze aansprakelijkheid geldt onder omstandigheden ook voor fietsende en wandelende werknemers die als verkeersdeelnemer letselschade oplopen, bijvoorbeeld als er broodjes worden gehaald voor de bedrijfslunch.
Ook de thuiszorgmedewerkster die blijvend letsel heeft overgehouden aan haar scheenbeen door een val met de fiets terwijl zij van het ene thuiszorgadres naar het andere reed, heeft met succes de werkgever aansprakelijk laten stellen. Schending van de zorgplicht gaat hier niet op, maar het hoort bij 'goed werkgeverschap' dat de werkgever zorgt voor een adequate verzekering die het inkomensverlies doordat de medewerkster haar werk niet meer kan doen, afdekt.
Claimbewust
Elk bedrijf heeft wel een AVB, maar nog lang niet allemaal hebben zij zo'n aanvullende, 'adequate' verzekering. Blijkbaar lopen nog veel werkgevers een risico zonder dat zij zich dit goed beseffen. Dat vindt althans Thoonen: 'Werkgevers, ook veel p&o'ers, hebben dit niet op hun netvlies staan.' En dat terwijl de werkgevers een steeds grotere kans lopen om met succes aansprakelijk te worden gesteld voor schade die een werknemer oploopt. Werknemers stappen in deze claimbewustere maatschappij sneller naar de rechter, en de rechter is steeds meer geneigd mee te gaan in hun eis.
Thoonen: 'Zelfs als je als werkgever je RI&E op orde hebt en de Arbeidsinspectie heeft zijn oké gegeven, dan zijn er altijd weer werknemersschades waarvoor werkgevers alsnog aansprakelijk kunnen worden gesteld.' Nieuwe jurisprudentie haalt de werkelijkheid telkens in. 'Wat vandaag nog recht is, is morgen krom.'
Wat zegt de wet?
Werkgeversaansprakelijkheid: als een werknemer een ongeluk krijgt of op een andere manier schade oploopt tijdens het werk, is de werkgever daarvoor in principe aansprakelijk. De werkgever kan de schadeclaim alleen afwenden als hij kan aantonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan. De werkgever is ook niet aansprakelijk als de schade het gevolg is van bewust roekeloos gedrag van de medewerker.
Bij werkgeversaansprakelijkheid spelen twee wetsartikelen een belangrijke rol:
- Zorgplicht (7:658 BW):
De zorgplicht komt erop neer dat de werkgever er in redelijkheid alles aan gedaan moet hebben om schade te voorkomen. Het naleven van de Arbowet maakt dan ook deel uit van de zorgplicht. Dit omvat onder meer het zorgen voor een veilige werkomgeving, veilige machines, juiste werkinstructies en controle hierop. - Goed werkgeverschap (7.611 BW):
De wet bepaalt dat de werkgever en de werknemer verplicht zijn zich als goed werknemer en goed werkgever te gedragen. Als een werknemer, met zijn auto onderweg tijdens het werk, een eenzijdig ongeluk krijgt en letselschade oploopt waardoor hij zijn werk niet meer kan doen, oordeelt de rechter dat de werkgever aansprakelijk is. Een uitvloeisel van dit zogenoemde ArenA-arrest is dat de werkgever zo goed als een 'morele verplichting' heeft de werknemer te behoeden voor dergelijke schade (onder meer verlies aan inkomen). Aanvullend hierop oordeelde de Hoge Raad in het latere Taxichauffeur-arrest dat de werkgever een adequate verzekering voor zulke gevallen had moeten afsluiten. Doet het bedrijf dat niet, dan is de werkgever aansprakelijk voor het gemis van de uitkering op die verzekering. De AVB-polis dekt deze schade veelal niet, omdat de zorgplicht (7:658 BW) hier niet van toepassing is en het hier om een 'zuivere vermogensschade' gaat (namelijk schade door gederfde uitkering).
Mail dit artikel
