Nu de koek zo klein is, wordt er des te harder om de kruimels gevochten. Het belooft dan ook een spannend voorjaar te worden. De inzet van werkgeversorganisatie AWVN bij de onderhandelingen is duidelijk: 'Eerst praten over inzetbaarheid, dan pas over loon.' Maar kan hrm dat eerste ook waarmaken?
'Wij zijn in 2009 grof overvallen door de crisis en moeten in 2010 langzaam de moeizame weg omhoog zien te vinden.' Dat hield Hans van der Steen, directeur Arbeidsvoorwaardenbeleid van AWVN, enkele weken geleden een bomvolle zaal in Burgers Zoo voor. De werkgeversorganisatie, waarbij 850 ondernemingen met samen ruim 1 miljoen werknemers zijn aangesloten, bereidt tijdens dit arbeidsvoorwaardencongres haar leden voor op de komende strijd.
De speerpunten voor 2010 komen in grote lijnen overeen met die van het afgelopen drukke cao-seizoen. In de 400 cao's die vorig jaar met pijn en moeite zijn afgesloten, viel een aantal positieve trends op. Zo bevatte 45 procent van alle cao's afspraken om meer concurrerend en resultaatgericht te werken, heeft 30 procent van alle bedrijven levensfasebewust personeelsbeleid in cao's laten opnemen, en hebben evenzoveel werkgevers zich gecommitteerd aan het breder inzetbaar maken van mensen.
Maar het is allemaal nog lang niet genoeg. Want volgens Van der Steen kampen bedrijven de komende 25 jaar met enorme, structurele krapte op de arbeidsmarkt en is er nu een aanvalsplan nodig om massaal 'mensen slimmer, langer en efficiënter - en liefst met plezier' aan het werk te houden. Hij roept werkgevers dan ook op om duurzame inzetbaarheid de hoogste prioriteit te geven bij de komende cao-onderhandelingen.
Onvoldoende hr-instrumenten
Van der Steen wijst daarbij op een recente ledenenquête, waaruit blijkt dat bedrijven nog lang niet klaar zijn voor het langer doorwerken (zie kader). Werkgevers onderkennen wel het belang ervan, maar de meesten doen er op dit moment nog weinig aan om de organisatie ook daadwerkelijk hierop in te richten. Maar liefst 60 procent van de werkgevers realiseert zich dat het bestaande hr-instrumentarium niet voldoende is om langer doorwerken mogelijk te maken. Sterker nog, veel bestaande ouderenregelingen (denk aan ADV-dagen, leeftijdsafhankelijke verlofdagen) zijn erop gericht de oudere werknemer juist korter en minder te laten werken. Dat moet anders, vindt Van der Steen: 'Maak een actieplan voor duurzame inzetbaarheid. Alleen dan kunnen we straks fit aan de periode na de recessie beginnen.'
Naast afspraken met eigen werknemers over het verbreden en verlengen van de inzetbaarheid, roept AWVN haar leden ook op om een actief diversiteitsbeleid te voeren. Ouderen, vrouwen, deeltijders en arbeidsgehandicapten vormen steeds belangrijkere doelgroepen naarmate de krapte op de arbeidsmarkt toeneemt.
Ook ziet AWVN graag dat bonden en werkgevers tot betere afspraken komen om de flexibiliteit te verhogen: meer productieve uren werken, filemijdend werken door thuiswerken en telewerken, oftewel Het Nieuwe Werken. Want ook het verhogen van de productiviteit is een manier om in te spelen op de toekomstige arbeidsmarkt.
Meeademende beloning
Pas op de derde plek van Van der Steens prioriteitenlijstje bij de komende cao-onderhandelingen staat het loonkostenbeleid. Er was in 2009 al een duidelijke daling te zien in de loonkostenstijging. Stegen de salarissen eind 2008 nog met ruim 3 procent, vorig jaar vlakte de loonstijging elk kwartaal verder af tot 1,1 procent aan het eind van 2009. Het Centraal Planbureau (CPB) gaat voor 2010 dan ook uit van een geringe contractloonstijging van 1,25 procent (bij een inflatie van 1%).
In navolging van deze trend pleit de AWVN-directeur voor een duurzaam loonkostenbeleid, wat in de ogen van de werkgeversvereniging neerkomt op 'meeademende beloningssystemen, goede oplossingen voor pensioenproblemen en verregaande loonmatiging'. Zijn advies aan alle werkgevers: 'In elk geval moet komend jaar het accent niet liggen op loonsverhoging. Regel op z'n vroegst een bescheiden loonsverhoging in 2011.'
Meer keuzevrijheid
Van der Steen denkt niet dat zijn prioriteitenlijst de bonden in het verkeerde keelgat zal schieten. 'Werknemers hebben zelf ook baat bij het vergroten van hun inzetbaarheid. Kijk naar de recente reorganisatiegolf. Bedrijven die beleid voeren voor duurzame inzetbaarheid, zien bij noodgedwongen reorganisaties dat hun werknemers sneller weer elders aan de slag zijn. Ook werknemers hebben hier op korte termijn voordeel van.' En in de visie van AWVN zijn en blijven werknemers zelf verantwoordelijk voor het investeren in hun kennis en ontwikkeling (en dus in het versterken van hun positie op de arbeidsmarkt). Het is aan werkgevers om hen hierin zo goed mogelijk te faciliteren en te stimuleren.
Hij voelt zich gesteund door de trend naar meer keuzevrijheid voor werknemers die tegenwoordig ook in cao's doorsijpelt. 'In plaats van geld voor een of andere collectieve regeling, is het persoonlijke budget in opkomst. Daarmee kan de werknemer kiezen wat het beste is voor zijn ontwikkeling en wat het beste aansluit bij zijn levensfase.' Wat AWVN betreft dus meer aandacht voor de individuele wensen in collectieve arbeidsovereenkomsten. ..
Meer zien? Zoek op 'Arbeidsvoorwaardencongres AWVN 2010'op YouTube voor filmpjes van de presentaties.
Maak de borst maar nat
Heel Nederland mag dit jaar meegenieten van cao-onderhandelingen. Boze bonden dreigen met acties en her en der breken stakingen uit. Een paar opvallende cao-perikelen:
- Ambtenaren bij gemeenten, provincies en waterschappen willen een loonsverhoging van 1,5 procent en voeren daarom deze maand actie. De werkgevers houden vooralsnog vast aan de nullijn.
- De cao voor 150.000 schoonmakers liep per 1 januari af en een nieuwe cao lijkt nog ver weg. Werkgevers weigeren loonsverhoging, de bonden eisen 3 procent. FNV Bondgenoten dreigt met acties.
- De in december gestarte cao-onderhandelingen bij Rabobank duren maar voort, vooralsnog zonder resultaat. De bank houdt vast aan de nullijn. De bonden beraden zich nu op ludieke, publieksvriendelijke acties.
- Na moeizame onderhandelingen en het voeren van estafettestakingen bij Akzo-Nobel hebben FNV Bondgenoten en het verf- en chemieconcern toch een principeakkoord bereikt. De nieuwe cao voorziet onder meer in een loonsverhoging van 1,25 procent.
- Het slepende conflict tussen TNT Post en de bonden lijkt eindelijk beëindigd. TNT Post haalde vorig jaar uitgebreid het nieuws toen het postbedrijf de werknemers voor de keuze stelde: '15 procent salaris inleveren of 11.000 collega's komen op straat te staan'. Nu ligt er een principeakkoord, dat voorziet in een geringe loonstijging van bijna 2 procent verspreid over drie jaar, en de bonden gaan akkoord met het ontslag van 3500 mensen.
Hrm loopt achter
Een grote meerderheid van de werkgevers zegt er niet klaar voor te zijn om langer doorwerken binnen het bedrijf mogelijk te maken. 60 procent van de werkgevers realiseert zich dat het bestaande hr-instrumentarium niet meer voldoende is, zo blijkt uit een recente ledenenquête van AWVN.
Zo is bij de meeste bedrijven het arbeidsvoorwaardenpakket niet up-to-date om langer doorwerken te realiseren. Slechts 28 procent van de ondervraagde werkgevers zegt dat de organisatie wel klaar is om langer doorwerken mogelijk te maken. Een meerderheid (59%) doet echter op dit moment niets om oudere werknemers langer aan het werk te houden; 71 procent zegt dit wel van plan te zijn.
'Ik mis de regelingen voor ouderen om langer door te kunnen werken. Ik lees al tien jaar boeken over demotie, maar goede voorbeelden kom ik in de praktijk nog steeds niet tegen, en deeltijdpensioen vindt nog niet op grote schaal plaats', zegt Hans van der Steen, directeur Arbeidsvoorwaardenbeleid van AWVN, in een toelichting.
De Leij: 'Toon ruggengraat'
AWVN mag dan vinden dat duurzame inzetbaarheid topprioriteit moet krijgen bij de komende cao-onderhandelingen, Ronald de Leij (ook AWVN) toonde zich tijdens hetzelfde congres kritisch over dit onderwerp. 'Al die O&O-fondsen, scholingsafspraken in cao's, vergoedingen voor studiekosten en management development-programma's - heeft dit de inzetbaarheid nou werkelijk verhoogd?', zo vroeg hij aan de zaal.
Waar het volgens De Leij aan schort? 'Vergeten wordt dat het de verantwoordelijkheid van de werknemer zelf is. De overheid legt al te veel op het bord van werkgevers. Neem niet alle last op uw schouders', zo waarschuwde hij de aanwezige ondernemers. En dat dringende beroep geldt ook voor de komende cao-onderhandelingen. 'Toon ruggengraat. Probeer de verleiding te weerstaan in ruil voor minder loonsverhoging afspraken te maken die u niet kunt nakomen. Geef niet toe aan morele chantage. En als er afspraken worden gemaakt, zorg dan dat die glashelder zijn en leg ook de verplichtingen van de wederpartij vast.'
Mail dit artikel
