Interview UWV-voorman Joop Linthorst

Hij is de stuwende kracht achter de fusie tussen het CWI en het UWV. Na een forse afslanking moet het UWV nu alle zeilen bijzetten om straks na de zomervakantie de verwachte ontslaggolven aan te kunnen. 'De dienstverlening naar werkgevers toe is nog absoluut niet op het niveau waarop wij het zouden willen hebben.'

Was de fusie tussen het UWV en het CWI noodzakelijk?
'Niet direct. Wij werkten natuurlijk al heel lang samen met het CWI, en hadden wel al het idee dat het op termijn tot een verdere integratie zou leiden. De fusie is alleen in een stroomversnelling gekomen doordat het Rijk met een vrij forse bezuinigingstaakstelling (127 miljoen euro, red.) kwam, een voorgenomen besparing die overigens al in het regeerakkoord was vastgelegd. In die zin is de fusie noodgedwongen geweest.
'Die versnelling ervan was voor ons geen probleem. Vervelender waren natuurlijk de bezuinigingen. Daarmee dreigde het idee van één plus één is meer dan twee te worden ondermijnd, terwijl de samenwerking vanuit een heel positief idee is ontstaan. Je moet ervoor zorgen dat men hier intern op gericht blijft, dat is ook belangrijk voor de sfeer.'

De verwachting is dat er binnenkort een grote golf werkzoekenden aan uw loket staat. Kunt u deze verwachte instroom aan?
'Het is door de crisis ineens omgeslagen. Ons klantenbestand, zowel voor de WAO als de WW, zat vorig jaar op een historisch dieptepunt, en dreigt nu een historisch hoogtepunt te gaan bereiken. Door dit huidige perspectief hebben wij heel veel handjes en voetjes nodig. Er komen honderden extra krachten bij, de eigen backoffice meegerekend zelfs meer dan duizend. Daardoor kampen wij nu nog met aanloopproblemen, ook omdat wij mensen moeten opleiden, maar na de zomer kunnen wij de door het CPB geprognosticeerde grote instroom goed aan.'

Het UWV kampt al heel lang met een slecht imago. Bedrijven, met name p&o'ers, klagen regelmatig over trage procedures bij het UWV. Wordt met de komst van het 'UWV nieuwe stijl' de dienstverlening verbeterd?
'Dat hoop ik wel. Maar dat imago is op dit moment helemaal zo slecht nog niet. Wij hebben alleen prioriteit gegeven aan de dienstverlening naar de burgers toe. Dáár zie je een verbetering van de tevredenheidscores. De dienstverlening naar werkgevers toe ijlt na, en is nog absoluut niet op het niveau waarop wij het zouden willen hebben.
'Je moet wel bedenken dat wij in het "oude" UWV met werkgevers vooral contact hadden over de WAO en WIA. Daarin hebben wij een strenge, beoordelende rol. En als dat dan met veel papier gepaard gaat en procedures die veel tijd in beslag nemen, dan krijg je al snel het stempel bureaucratisch. Nu, na de fusie, zijn wij bijvoorbeeld ook betrokken bij sociale plannen. Bij dreigend ontslag of vacaturevervulling bieden wij hrm veel meer de helpende hand. In deze rol is het gemakkelijker de werkgever ten dienste te zijn.'

Die rol is vooral weggelegd voor UWV Werkbedrijf, dat zorgt voor reïntegratie en het begeleiden van werk naar werk bij dreigend ontslag. Hoe helpt u werknemers en bedrijven hierbij?
'Wij werken primair regionaal, dat is voor burgers prettiger. Maar grote werkgevers hebben behoefte aan landelijke, uniforme dienstverlening. Daartussen zullen wij ergens een optimum moeten vinden. En een structurele oplossing vinden gaat niet van de ene op de andere dag, dat zijn lastige processen. Maar ook hier is de fusie een blessing in disguise, want wij zijn niet meer versplinterd over twee organisaties, waardoor we de witte vlekken op de arbeidsmarkt structureel beter kunnen invullen.
'Bovendien biedt de crisis ook een gouden kans om ons beter te positioneren. Wij zijn nu veel proactiever en komen regelmatig bij werkgevers over de vloer, zoals bij de werktijdverkortingsregeling. Dus maken wij nu een behoorlijke inhaalslag. Want na deze crisis moet er een UWV staan dat veel beter in staat is om die faciliterende rol op de regionale arbeidsmarkt te spelen.
'Bij grote bedrijven zitten wij al vrij snel met hrm om de tafel bij het opstellen van een sociaal plan. Je kunt een groep boventallige medewerkers als collectief behandelen en beter helpen. Niet alleen bieden wij instrumenten als kortdurende scholingstrajecten etcetera aan, ook maken wij afspraken met werkgevers om te voorkomen dat medewerkers die na de sociaal plan-periode nog geen nieuwe baan hebben gevonden, kaal de WW ingaan. Door het lopende traject ook daarna door te zetten, zodat die werknemer niet in het diepe gat valt. De WW-intake doen in de personeelskantine is bijvoorbeeld aanzienlijk prettiger dan in het Werkplein. Dat is de actieve, faciliterende rol zoeken die wij als UWV Werkbedrijf nastreven.'

Lukt het bij alle bedrijven om al in zo'n vroeg stadium van een reorganisatie aan tafel te zitten?
'Grote bedrijven zoeken ons wel op, maar het mkb blijft het grote probleem. Mkb-bedrijven stellen het nemen van een beslissing over ontslag vaak toch tot het laatste moment uit. Dus horen wij pas iets als er daadwerkelijk mensen op straat worden gezet. In het kader van publiek-private samenwerking zouden wij bij reorganisaties graag overgangsconstructies aanreiken. Denk aan een nulurencontract, waarbij mensen bijvoorbeeld voor zes maanden in dienst blijven van het bedrijf - weliswaar zonder loon (met een WW-uitkering), maar ze blijven wel pensioenrechten opbouwen. Op die manier behoudt iemand langer een relatie met de werkgever en daardoor hoeft die werknemer niet door het proces van ontslagverwerking te gaan. De ervaring leert ook dat effectieve bemiddeling in de eerste paar maanden na het ontslag moet plaatsvinden.'

U bent als UWV verantwoordelijk voor de inrichting van mobiliteitscentra. Is dit een effectieve maatregel tegen de dreigende werkloosheid?
'Daar is nog niets van te zeggen. Na de zomervakantie worden forse ontslagrondes bij grote bedrijven verwacht, dan moeten de mobiliteitscentra zich bewijzen en hun rendement gaan opbrengen. Bovendien wordt lang niet iedereen hiermee geholpen. Een massaontslag klinkt dramatisch, maar dat betreft wél de mensen waarin vaak nog veel wordt geïnvesteerd; de vaste werknemers uit een groot bedrijf met een goed sociaal plan, die ook nog eens bij een mobiliteitscentrum terechtkunnen. Deze groep mensen krijgt optimale ondersteuning. Maar dit is wél de minderheid. De meeste mensen krijgen die ondersteuning niet, die komen na hun ontslag gewoon aan ons loket te staan. Daar zit het meeste leed. Die mensen moeten wij niet uit het oog verliezen. Wij zijn er met name voor de zwakkeren op de arbeidsmarkt.'

En de deeltijd-WW?
'Het concept deugt, als opvolger van de werktijdverkorting. Het heeft een trage start gehad, maar zal de komende tijd ongetwijfeld een grotere rol gaan spelen. De discussie spitst zich nu toe op de loonaanvulling, maar eigenlijk is het veel interessanter om te kijken of bedrijven dit ook gaan toepassen voor de doelgroep waarvoor het bedoeld is. Gaat een bedrijf die deeltijd-WW toepassen voor die mensen die het per se wil behouden en is het bereid de kosten voor lief te nemen? Of gaat een bedrijf dit heel breed toepassen en wordt uiteindelijk toch afscheid genomen van mensen die alleen maar valse hoop hebben gehad? Het lijkt mij voor werkgevers een heel lastige afweging.
'Het grote voordeel van de deeltijd-WW voor ons is wel dat het een oplossing is waarbij wij als UWV niet met allerlei moeilijke constructies te maken hebben. Wij hebben er belang bij dat er een duidelijke scheidslijn is tussen maatregelen die erop gericht zijn om medewerkers in het bedrijf te houden en maatregelen voor mensen die zich op de arbeidsmarkt oriënteren. Oplossingen waarbij mensen met één been in het bedrijf staan en het andere erbuiten, werken niet. Met de deeltijd-WW hebben wij dit probleem niet. Dit is een zaak tussen werkgever en werknemer, waar de sociale partners samen prima uitkomen. Wij hebben hierin slechts een adviserende rol, vooral bij de kleinere bedrijven.'

Bent u tevreden over de resultaten die UWV Werkbedrijf boekt?
'Dat is nog te vroeg om te zeggen. Op dit moment bouwen wij wel netwerken en een naam op, en komen wij bij veel werkgevers over de vloer. Nu, in deze crisistijd, zijn wij vooral bezig met het soepel begeleiden van werk naar werk. Maar in principe is UWV Werkbedrijf er voor mensen met een (grotere) afstand tot de arbeidsmarkt, de harde granieten kern in de WW of de Wajong.'

In de politiek gaan er de laatste tijd stemmen op om, naast de bijstand, ook de WW over te laten aan de gemeenten. U vindt dat geen goed idee. Waarom niet?
'Dit soort geluiden komt van mensen die wijzen op het succes van de rol van de gemeenten bij de uitvoering van de bijstand. Maar de bijstand is totaal iets anders dan de WW. De bijstand is prima te normeren, terwijl de WW 100 procent conjunctuurgevoelig is. Die financiële verantwoordelijk kun je niet bij de gemeente neerleggen. Men denkt daar niet goed over na.
'Bovendien zie ik de winst van het overhevelen naar de gemeenten niet. Wij hebben een sterke regionale functie en zijn goed toegerust voor de dienstverlening aan de burgers. Wij zijn overigens geen concurrent van de gemeenten, maar werken prima met elkaar samen.'

Wat zijn uw verwachtingen voor de arbeidsmarkt op langere termijn?
'De effecten van de problemen op de financiële markt ijlen wel heel erg na op de arbeidsmarkt. Omdat die effecten zo traag nawerken, verwacht ik het dieptepunt in 2010. En ik ben bang dat er veel tijd nodig is om weer bij te trekken. Want een ding is zeker: we hebben jarenlang op te grote voet geleefd, en dat welvaartsniveau bereiken we niet zo maar weer.
'De oude prognoses over structurele tekorten en scheefgroei op de arbeidsmarkt (vergrijzing, red.) zijn niet meer valide. Wat ik mis in al die ramingen, zijn de vertraagde effecten van de crisis op de arbeidsmarkt. Er worden heel stellige uitspraken gedaan over hoe de wereld er in 2040 uitziet waar het gaat om de AOW, structurele krapte op de arbeidsmarkt en het langer doorwerken, maar ik ben zo benieuwd hoe we er in 2015 voorstaan. Dat lijkt mij veel meer bepalend voor mensen en bedrijven.

Joop Linthorst (1948) is in 2004 gevraagd om voorzitter van de raad van bestuur van het UWV te worden. Vanaf dat moment heeft hij het grootste deel van de reorganisatie van het voormalige Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekering geleid - sinds 2003 zijn er 8000 arbeidsplaatsen verdwenen - en is hij de stuwende kracht achter de fusie tussen het CWI en het UWV, die sinds 1 januari 2009 officieel is. Ook is Linthorst verantwoordelijk voor het neerzetten van UWV Werkbedrijf, van waaruit de voormalige uitvoeringsorganisaties nu hun diensten aanbieden op het terrein van arbeidsmarktondersteuning, reïntegratie en begeleiding van werkzoekenden.
Linthorst heeft verschillende functies bij de overheid en in het bedrijfsleven bekleed; onder meer als wethouder in Rotterdam (1981-1994), adviseur van de regering voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (1995-2000), projectmanager bij Luchthaven Schiphol, bestuurslid van Universiteit Nyenrode, voorzitter en ad interim directeur bij Energiened (de bracheorganisatie van energiebedrijven in Nederland) en associé bij Boer & Croon Executive Management. Daarnaast was Linthorst betrokken bij een aantal instellingen voor onderwijs, gezondheidszorg en cultuur.