Loopbaancoach en 'sociale ANWB' voor individuele werknemers, zo ziet SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan de toekomst van de bonden. Een kolfje naar de hand van het CNV nieuwe stijl, dat de werknemer zelf centraal stelt. Maakt 'we-pikken-het-niet-langer' nu plaats voor ik-zou-dit-niet-pikken-als-ik-jou-was'?
Wie op zoek is naar de cursus 'Zo help je iemand de put in', kan nergens beter terecht dan bij de traditionele vakbond. Die weet als geen ander hoe mensen hun baan moeten behouden. Staat altijd gereed om te strijden voor verruiming van rechten en voor het bedingen van meer geld. Inmiddels weten we dat werknemers daar niet gelukkig van worden.
'Hoe harder mensen beschermd worden, hoe harder ze ook beschermd moeten worden. Ze worden star en hulpbehoevend', zegt Rolf Blankemeyer, senior-consultant bij organisatieadviesbureau Berenschot, gepokt en gemazeld in cao-onderhandelingen. Juist daarom vindt hij het zo leuk dat het CNV nu eens een heel ander geluid laat horen. Mobiliteit stimuleren met loopbaancoaching is juist het tegenovergestelde van vasthouden wat je hebt. Dat moeten we koesteren, vindt Blankemeyer.
Of de nieuwe CNV-koers straks een gouden zet blijkt te zijn om meer jonge leden te binden, moet nog blijken. Feit is dat de vakbonden in de hoek zitten waar de klappen vallen en alles moeten doen om hun bestaan veilig te stellen. Waar het FNV zich steeds meer lijkt te profileren door snoeihard de confrontatie met werkgevers te zoeken, kiest het CNV voor individuele coaching en carrièrecheck-ups (zie kader). Sympathiek? Verfrissend? Of een paniekactie van een organisatie in nood?
Durf
Het CNV weet zich in haar nieuwe koers gesteund door SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan. Tijdens de Henri Polaklezing in vakbondsmuseum De Burcht in Amsterdam werd Rinnooy Kan onlangs de vraag gesteld hoe vakbonden een meer sturende invloed kunnen krijgen op ondernemingen. Hij zei dat ze 'een soort sociale ANWB, een loopbaancoach' kunnen worden.
Pijnpunt is de individuele benadering, die niet 'des vakbonds' zou zijn. CNV Jongerenbond gaat individuele carrièrecheck-ups aanbieden. CNV Bedrijvenbond experimenteert met het uitbouwen van CNV Werkt, een instrument voor individuele loopbaancoaching. Kan dat eigenlijk wel? De meningen zijn verdeeld.
Rolf Blankemeyer vertegenwoordigt de positivo's. Hij prijst de plannen omdat ze zijn gericht op het welzijn van medewerkers, hetzij bij hun eigen werkgever, hetzij bij een andere werkgever. Employability helpt zowel werkgevers als werknemers. Blankemeyer vindt dat alleen maar goed. Dat coaching niet des vakbonds is, acht hij geen probleem: 'Ik vind het juist leuk dat ze dit aandurven.' Hij denkt dat het CNV heus wel in staat is om zich te verplaatsen in het individuele perspectief. En dat kan best extra leden gaan opleveren: 'Ze verbreden hun scoop. Vroeger kwamen ze er pas bij als de zaak al geëscaleerd was. Misschien kunnen ze juist problemen voorkómen door mensen te coachen die vast dreigen te lopen.' Een vakbond die individuele belangen gaat behartigen en tegelijkertijd partij is in de cao-onderhandelingen heeft juist iets extra's, meent Blankemeyer. De individuele cases die ze tegenkomen, kunnen ze bundelen en op collectief niveau bespreken met de werkgevers.
Blankemeyer vindt de insteek van het CNV 'positief en modern' en een stuk sympathieker dan de harde opstelling van het FNV. 'Conflicten leiden tot niks, is mijn ervaring. Bovendien is de insteek van het CNV laagdrempelig. Ze spreken de taal van de mensen, die zich daar veilig voelen en dus ook echt dingen durven te zeggen. Door deze verschuiving van perspectief kunnen de vakbondsmensen zich niet meer verschuilen achter retoriek en collectieve regelingen. Een uitdaging, lijkt mij.'
Denkfout
Theo van Neerven, oprichter van p&o-dienstverlener DPO2, daarentegen vindt het plan 'lachwekkend' en ziet geen enkele toegevoegde waarde. Van Neerven: 'Rinnooy Kans antwoord op deze vraag begrijp ik nog wel. Dat individuele begeleiding prioriteit krijgt, is fundamenteel en noodzakelijk in deze tijd. Mijn punt is dat hier een heel grote denkfout wordt gemaakt. Dit is de verkeerde noodoplossing om nieuwe leden te vinden. Als je collectieve bestaansrecht verdwenen is, moet je het lef hebben om jezelf op te heffen.'
Van Neerven heeft 30 jaar ervaring met p&o, als cao-onderhandelaar en als p&o'er in kleine en grote bedrijven. Hij refereert aan eerdere pogingen van de bonden om met individuele belangenbehartiging 'zieltjes' te winnen: 'Juridische ondersteuning werkte ook niet. Die dienstverlening vond ik ver beneden de maat. En die nieuwe leden kwamen alleen voor de juridische bijstand, dat waren geen echte klanten.'
Hij gelooft er helemaal niets van dat het CNV echt in individuen is geïnteresseerd. Volgens hem zoeken ze naar nieuwe manieren om sturende invloed op ondernemingen te krijgen, en kunnen ze zich dus maar beter gewoon op het collectieve bedrijfsbelang blijven richten: 'Beding in de cao dat bijvoorbeeld 2 procent van de loonsom aan individuele begeleiding wordt gespendeerd, dan ben je er ook.'
De partij die de cao-onderhandelingen doet, moet geen individuele problemen gaan oplossen, vindt Van Neerven, want de dynamiek die daarmee wordt gecreëerd, is niet te overzien.
Wat hem vooral steekt, is het plan om van de vakbond een sociale ANWB te maken: 'Je belt iemand die binnen een uur ter plekke is om je probleem op te lossen... Dat is primair een zaak van werkgever en werknemer. Als werknemers zo hun probleem gaan afwentelen, breken we alles af wat we hebben opgebouwd aan gedeeld belang, sociale innovaties en psychologische contracten. We zijn eigenlijk weer terug bij af: personele zorg. Werknemers gaan in de leunstoel hangen, of uithuilen bij de vakbond.'
Transformatie
'We beweren niet dat zo'n ANWB-functie nieuw is', reageert bestuursadviseur Michel Donners van CNV Bedrijvenbond op de kritiek. 'Individueel bemiddelen in arbeidsconflicten doen we al zo lang als we bestaan. Evenmin verschuift onze dienstverlening van collectief naar individueel. Die twee horen bij elkaar. Wat we doen, is werknemers weerbaar maken.'
Donners plaatst de initiatieven in perspectief door het huidige sociaal-maatschappelijk landschap te schetsen: Nederland wil een kenniseconomie worden, maar is niet voldoende bereid daarin te investeren. Donners: 'Als CNV Bedrijvenbond pakken wij zelf die rol. Dat betekent dat werknemers die de globalisering en snelheid van de veranderingen niet kunnen bijhouden, door ons worden gefaciliteerd.'
Het CNV nieuwe stijl gaat uit van de kracht van werknemers. Het psychologisch contract blijft centraal staan, legt Donners uit. De bedoeling is dat werkgever en werknemer zonder een rugzak vol regels en afspraken nieuwe relaties aangaan. Ze bepalen in samenspraak de agenda en worden daarin bijgestaan door een duurzame partner. CNV Bedrijvenbond zal pas collectief optreden als het mis dreigt te gaan.
Donners wimpelt de kritiek van Van Neerven weg dat de collectieve bondsideologie haaks zou staan op de individualisering en dat de vakbond de juiste competenties zou missen om de jonge doelgroep te coachen. Donners stelt dat de vakbond al sinds de jaren tachtig een veranderingsproces doormaakt en steeds meer maatwerk en cao's à la carte is gaan leveren. Dat resulteerde in individuele afspraken over scholing, werkdruk en arbeidstijdenmanagement. Al in 1999 werd het Loopbaankompas ontwikkeld, een instrument voor persoonlijke begeleiding dat nu breder wordt uitgerold.
Toch blijft het opvallend dat het CNV zich nu begeeft op de toch al volle markt voor coaching, persoonlijke groei, mediation en conflictbeheersing. Zijn zij beter? Goedkoper? Donners: 'Onze loopbaancoaching is in eerste instantie zelfs gratis. We hebben een enorm netwerk, veel sectorinformatie en deskundigheid op het gebied van arbeidsvoorwaarden, arbeidsrecht en loopbaanvaardigheden. En verder speelt onze onafhankelijke positie een rol. Sparren over je loopbaan doe je niet zo makkelijk met je eigen baas.'
Maatwerk
Wat vindt p&o van de vakbond nieuwe stijl? We informeren bij Atos Origin, een van de weinige grote it-dienstverleners met een eigen cao. Regelmatig tripartiet overleg met bonden én ondernemingsraad leidt bij het bedrijf meer dan eens tot wisseling van koers. FNV, CNV, De Unie en de Bond van Telecompersoneel zijn er vaste gesprekspartners.
Hr-directeur Hans Blom: 'Het is niet zo dat we hier al tijden op zitten te wachten. We kunnen ook zonder. Toch kan ik me hier als hr-professional wel in vinden.' Blom legt uit dat it'ers maatwerk willen en liefst zelf voor hun arbeidsvoorwaarden zorgen. Ze hebben weinig behoefte aan de vakbond oude stijl, waarin ze zich niet herkennen. De nieuwe koers schept perspectieven. Maar de vraag is natuurlijk of it'ers bij het CNV zullen aankloppen. Atos Origin biedt haar medewerkers zelf ook loopbaancoaching aan. Verder kunnen ze terecht bij personal coaches, mediators en talloze bureau's. Volgens Blom moet het CNV zich goed positioneren om een plekje te vinden op de overvolle markt.
Hij vindt niet dat een bond die als een sociale ANWB bij bedrijven komt, een goed gesprek onmogelijk maakt en de traditionele polariteit weer in ere herstelt: 'Het kan juist positief werken op de cao-onderhandelingen als onze mensen zich meer in de bonden gaan herkennen. Ik zie de strijdigheid niet. Vanuit het perspectief van Rinnooy Kan ontbreekt individuele belangenbehartiging in de dienstverlening van de bonden. Als ze ons op deze manier kunnen ondersteunen, is daar niks mis mee. Dit kan prima.'
CNV: Onderhoudscontract voor loopbaan
Dit jaar experimenteert CNV Bedrijvenbond (90.000 leden) met het instrument CNV Werkt: loopbaancoaching voor een kleine 1000 werknemers in de horeca, transportsector en metaal en techniek. Bestuursadviseur Michel Donners ziet toegevoegde waarde van de dienst voor de geïndividualiseerde 'werknemer 2.0', die zowel voelt voor solidariteit als voor duurzaamheid en zingeving.
CNV Bedrijvenbond voelt net als alle vakbonden dat het traditionele collectiviteitsgevoel onder druk staat en zoekt naar nieuwe verbindingen. Donners: 'We zien dat werknemers 2.0 socialer zijn dan vorige generaties. CNV Werkt kan voor hen een platform zijn. We gaan samen met de coachee een portfolio vullen, scholingsplan maken en acties in gang zetten. Zie het als een onderhoudscontract voor hun loopbaan.'
In de dynamische arbeidsmarkt wordt supersnel van baan gewisseld. De enige constante factor is de vakbond. Dat kan nieuwe leden opleveren, voorspelt Donners: 'We weten dat 90 tot 95 procent de vakbond een belangrijke club vindt. Die constatering is echter onvoldoende om mensen lid te laten worden. We zoeken de trigger voor individueel nut. Dat zou CNV Werkt kunnen zijn.'
Atos Origin: Goed voor it'ers, goed voor bedrijf
Hr-directeur Hans Blom van Atos Origin voelt wel voor de carrièrecheck-ups die Klaas Pieter Derks, voorzitter van CNV Jongerenbond, wil gaan aanbieden. Want in de it wordt nu te makkelijk geswitcht naar een bestaan als zzp'er.
It'ers zijn schaars, weten dat hun marktwaarde hoog is en starten te makkelijk hun eigen bedrijf. Volgens Blom realiseren ze zich niet altijd welke risico's ze lopen als de markt terugvalt. Hebben ze wel het juiste karakter om daarmee om te gaan? Hebben ze het financieel wel goed geregeld? Blom: 'Hoogopgeleide it'ers zijn toch een soort van artiesten, die intensieve begeleiding nodig hebben om hun vaardigheden verder te kunnen ontwikkelen. Welke projecten passen bij hen? Welke cursussen hebben ze nodig?' Goede loopbaancoaching kan volgens Blom het besef opleveren dat kiezen voor de continuïteit van een groot bedrijf zo gek nog niet is. Je bent verzekerd van langlopende relaties en interessante opdrachten, die goed aansluiten op je portfolio. Je kunt blijven (door)groeien en hebt dus eigenlijk geen enkele reden om weg te gaan.
De vraag is natuurlijk of de coaches van het CNV deze boodschap ook echt gaan verkondigen.
Mail dit artikel
