'Wij laten onze mensen niet alleen'

Hun school ligt in een van de lastigste wijken van Arnhem. Dat maakt het werven van onderwijzers er bepaald niet makkelijker op. Toch weigeren Carola Peters en Alfred Wit van Het Mozaïek in te leveren op kwaliteit. 'We ontvingen 102 brieven, maar we hebben gezocht tot de goede erbij zat.'

Waar menig schooldirecteur dankbaar gebruikmaakt van zij-instromers of leerkrachten in opleiding om toch maar vooral de formatie rond te krijgen, willen directeur Carola Peters en adjunct-directeur Alfred Wit van de Arnhemse basisschool Het Mozaïek alleen de allerbeste leerkrachten voor de klas. Het is een beleid dat gaandeweg is gegroeid, na jaren van hoog verloop.
Peters: Op een gegeven moment constateer je dat een aantal mensen gewoon niet goed functioneert binnen een school, en dan ga je nadenken over hoe het dan anders moet.'
Wit: 'De doelgroep in de wijk is veranderd. Dat betekent dat je je onderwijs moet aanpassen. Je ziet dat er mensen zijn die zich daar sneller in ontwikkelen, en je hebt mensen die blijven hangen in hun oude patroon van lesgeven. Ons product is gewoon goed onderwijs, en ons kapitaal daarvoor zijn de mensen.'

De directie van Het Mozaïek had geen hr-afdeling om op terug te vallen toen de school het steeds moeilijker kreeg om de juiste mensen voor de klas te krijgen.
Peters: 'Er zat wel iemand op personeelsbeleid die meedacht als we weer eens in een crisissituatie zaten omdat een leerkracht de klas niet trok en er ook niemand naar deze school wilde komen. Maar personeelszaken had daar ook geen antwoord op. We zijn een aantal dingen gaan proberen. Bijvoorbeeld nieuwe mensen echt opvangen en heel direct begeleiden. Dat was in onderwijsland helemaal niet gewoon.'
Wit: 'Wat mensen met name nodig hebben, is weten wat er van hen wordt verwacht. De koers van de school verandert niet. Als je je daar niet prettig bij voelt, zit je hier niet op de juiste plek.'

Het Mozaïek zit de leerkrachten dicht op de huid. De directie kijkt regelmatig mee in de klas en evalueert dan of de manier van lesgeven nog past binnen haar visie. Maar dat is geen kwestie van wantrouwen, stellen Wit en Peters.
Wit: 'Vertrouwen is het sleutelwoord. Maar we doen wel aan coaching. Alle leerkrachten hier krijgen begeleiding. Bij een starter staan er zes klassenbezoeken gepland, en dan gaan we samen kijken waar de leerpunten zitten. Daarmee geef je iemand ook houvast. Je daagt hem uit om zijn werkproblemen en zijn vragen te delen. Daar hebben we ook intervisiebijeenkomsten voor. Vier á vijf keer praten we planmatig en op een gestructureerde manier met elkaar over werkproblemen. Wij laten mensen niet alleen.'
Peters: 'Mensen die hier werken, staan er over het algemeen allemaal achter. Óók veel van de mensen die uiteindelijk toch zijn weggegaan. Maar er zijn ook collega-directeuren die zeggen: Onderwijzers hebben hbo-niveau, die hoeven niet betutteld te worden. Maar dat heeft niets met betuttelen te maken, het heeft te maken met het bewaken van kwaliteit.'

De wens dat elke medewerker de visie van de school onderschrijft, maakt dat vacatures soms lang openstaan voor de perfecte kandidaat is gevonden.
Peters: 'Voor de vacatures van leerkrachten zijn er meestal niet eens zo veel sollicitanten, laten we dat voorop stellen. Maar de laatste leerkracht die we hebben aangenomen, heeft zichzelf gemeld. Die had al een paar keer via via van onze school gehoord.'
Wit: 'We willen alle kansen benutten, zo ondernemend en creatief mogelijk zijn. Dus zeggen we ook tegen het team: Als je iemand weet, laat die zich melden.'
Peters: 'Of er nou wel of geen baan is.'

Als Peters en Wit geen geschikte kandidaat kunnen vinden, blijft een vacature desnoods langer openstaan. Bijvoorbeeld toen een conciërge nodig was.
Wit: 'De vacature heeft driekwart jaar opengestaan. 102 brieven kregen we, maar we hebben gezocht tot de goede erbij zat. En nu hebben we 'm gevonden.'
Peters: 'En toen konden we er nóg een aannemen, maar zelfs van de nummer twee op ons lijstje dachten we: Moeten we dit doen?'
Wit: 'Het is heel belangrijk om van tevoren te weten welke kwaliteiten een leerkracht of een conciërge moet hebben. Welke competenties, welke kennis, welke attitude. Je moet investeren, ondernemen en wachten tot je de juiste kandidaat hebt.'

Hoe de nieuwe leerkracht ook binnenkomt, wie op Het Mozaïek wil werken, moet stevig in zijn schoenen staan. En dat begint al met het sollicitatiegesprek. Het doel is te kijken of je daadwerkelijk bij elkaar past. Sollicitanten worden niet alleen aan de tand gevoeld over motivatie, kwaliteiten, competenties, en ambities. Ook krijgen zij een aantal casussen voorgelegd van situaties waar leerkrachten mee te maken krijgen.
Wit: 'We hebben een vrij vaste procedure als het gaat om het sollicitatiegesprek. Na afloop vragen wij aan mensen wat zij er nou van vonden. En dan zeggen ze: Er werd toch aardig wat van mij gevraagd, dat heb ik nog niet eerder meegemaakt. Mensen vragen zich dan ook regelmatig af of ze wel geschikt zijn voor ons.'
Peters: 'Daar zijn wij open in en zeggen: Veel mensen redden het hier niet. Want mensen moeten een reëel beeld krijgen. En dan nog gaan we weleens de boot in.'

Doordat Het Mozaïek bekend staat als een school met een sterke visie, vindt er automatisch selectie aan de poort plaats.
Wit: 'Omdat de lat hier hoog ligt, moet je een sterke motivatie en innerlijke drive hebben om hier te solliciteren. Het Mozaïek is een bekende school, heeft een bepaald imago, en dat spreekt een aantal mensen heel erg aan - en een aantal ook helemaal niet.'
Peters: 'Die keus kun je maken. En wij weten gewoon dat als we de verkeerde aannemen, dat we er dan honderdduizend keer drukker mee zijn dan wanneer we even een klas onbemand hebben.'

Lekker strak
Diederik Derksen (27) is dit schooljaar op Het Mozaïek begonnen, en weet maar al te goed dat het niet de makkelijkste school is om aan de slag te gaan. 'Vier jaar geleden heb ik zelf al navraag gedaan naar Het Mozaïek, en ik kreeg alle verhalen te horen dat ze hier heel streng zijn en dat je niet jezelf kunt zijn.'
Derksen ging aan de slag op een witte dorpsschool. Toch bleef de uitdaging van de zwarte school lokken. Toen hij via via te horen kreeg dat er een vacature was voor een fulltime baan in de bovenbouw van Het Mozaïek, ging hij alsnog het gesprek aan. 'Ik dacht dat het een kennismakingsgesprek zou zijn, maar het bleek gelijk een heel uitgebreid sollicitatiegesprek te zijn.'
Nu hij eenmaal op de school werkt, zegt hij zich juist heel prettig te voelen bij de strakke structuur. In zijn eerste zeven weken kreeg hij al twee klassenbezoeken van de directie. 'Ik voel me daardoor niet belemmerd om mezelf te zijn. Ik heb handige leerpunten meegekregen, en dat zorgt ervoor dat je een betere leerkracht wordt. Op andere scholen is het vaak ieder voor zich, maar hier heb je veel steun aan je collega's.'

De alternatieven
Om als zijinstromer in het primair onderwijs aan de slag te gaan, moet iemand ten minste een afgeronde hbo-opleiding hebben, beschikken over voor het onderwijs relevante maatschappelijke ervaring en beroepservaring, en een verklaring omtrent gedrag kunnen overleggen. De school vraagt voor de zij-instromer een geschiktheidsonderzoek aan bij een lerarenopleiding met een assesmentcentrum.
De leraar in opleiding, LIO, is een student die in de laatste fase van de lerarenopleiding zit. Als onderdeel van deze studie wordt hij of zij als leerling-werknemer aangesteld op een school.
In het secundair onderwijs kunnen studenten voor de klas ervaring opdoen. Bemiddelingsbureau Studelta bijvoorbeeld zoekt studenten die kunnen lesgeven in Duits, techniek en klassieke talen.