Flex in een nieuw jasje

Geen zin in administratieve rompslomp? Huiver om nieuw personeel aan te nemen? -Payrolling lijkt het moderne toverwoord. Maar welk prijskaartje hangt er aan deze nieuwe vorm van outsourcen? Voelt het personeel zich nog wel thuis bij een werkgever die niet hun -juridische -werkgever is?

Hans Huijsmans, directeur van gastouderbureau Mr Nosey, stond vorig jaar voor een moeilijk dilemma. Zijn gastouderbureau werkte veel met freelancers, maar de Belastingdienst begon tegen te sputteren. Was deze innige freelance relatie geen vorm van loondienst?
Er moest een nieuwe werkrelatie komen, maar een dienstverband voor alle medewerkers durfde hij nog niet aan. 'De markt is nu behoorlijk onzeker en we wilden weinig risico nemen. Payroll is dan een mooie manier om toch personeel in te huren. Voor ons werkt het als een uitzendbureau, maar dan zonder de kosten van werving en bemiddeling.'

Verdubbeling
Vijftien medewerkers, het kantoorpersoneel, bleven bij Huijsmans in dienst, en sinds dit jaar staan daarnaast dertig van zijn medewerkers op de loonlijst van payrollbedrijf Payroll Works. 'Het zijn voormalige freelancers die in het hele land in de buitendienst werken. Ze komen maar een paar keer per jaar op kantoor.' De medewerkers hebben nu een nulurencontract en Huijsmans bepaalt de hoogte van hun salaris. Ze krijgen dezelfde schaalindeling als zijn eigen personeel, maar vallen onder de cao van de uitzendbranche.
Mr Nosey is niet uniek. Steeds meer werkgevers hevelen hun personeel over naar een payrollbedrijf, dat de nieuwe juridische werkgever wordt. Vorig jaar werkten al 90.000 werknemers in dienst van een payrollorganisatie, binnen vijf jaar zal dit aantal verdubbeld zijn, vermoedt Peter Feld, voorzitter van de Vereniging Payroll Ondernemingen (VPO). Het komt voor in alle branches en zowel bij de overheid als in het bedrijfsleven.
Het aantrekkelijke is dat het bedrijf zowel de risico's als de plichten overneemt. Bijvoorbeeld in het geval van ziekte, voortijdig opzeggen van het dienstverband of als de opdrachtgever geen werk voor de medewerker heeft. De inkoper blijft zelf verantwoordelijk voor de werving en selectie van personeel, het beoordelen, en de dagelijkse gang van zaken op het werk.

Uitholling
Zo voorgeschoteld, lijkt de constructie erg verleidelijk. Maar voor de werknemer is de praktijk vaak minder rooskleurig. Marcel Nuijten, bestuurder en cao-onderhandelaar voor FNV Bondgenoten, heeft dan ook stevige kritiek.
Onregelmatige freelancers op uitzendbasis inhuren is begrijpelijk, maar Nuijten ziet dat de uitzendconstructie vaak ook gebruikt wordt voor functies die voorheen waren gekoppeld aan een vast contract. Nuijten: 'Als het om zuiver payrollen gaat en mensen een fatsoenlijk contract krijgen, hebben we geen bezwaar. Maar dit is gewoon een vorm van uitzenden. Het is flex in een nieuw jasje met dito arbeidsvoorwaarden. De rechtspositie, het pensioen en de arbeidsvoorwaarden worden uitgehold. Wij zijn daartegen en overwegen ons terug te trekken uit de payroll-cao.'
Volgens VPO-voorzitter Feld krijgen wel degelijk steeds meer payrollkrachten een contract voor bepaalde of onbepaalde tijd, maar Nuijten is sceptisch. 'Het gebeurt vaker niet dan wel.' Bovendien is er volgens hem vaak geen sprake van het overnemen van risico's. Die worden vaak 'weggeregeld' en bij de inkoper, dus de eigenlijke werkgever, gelegd.
Feld springt zelf op de bres voor een verplichte certificering van alle payrollbedrijven. De branche is relatief nieuw en nu kan iedereen zonder enige voorwaarde de nieuwe juridische werkgever van het personeel worden. Hij schat dat het aantal payrollondernemingen in Nederland inmiddels tegen de honderd loopt. Ongeveer een kwart daarvan heeft het keurmerk NEN 4400 van de Stichting Normering Arbeid (SNA).

Certificering
Iedere maand komen er nieuwe payrollbedrijven op de markt. Dat kan gemakkelijk, want speciale vergunningen zijn niet nodig. Feld, tevens directeur van payrollorganisatie P/Flex: 'Iedereen met een telefoon en een computer kan een payrollbedrijf beginnen. Maar ze kunnen net zo gemakkelijk verdwijnen als ze gekomen zijn.' En dat kan vervelende consequenties hebben voor de werknemer en de inkoper. Er zijn al payrollbedrijven failliet gegaan, en dan moet dankzij de Wet ketenaansprakelijkheid de opdrachtgever alsnog voor de kosten opdraaien.
Minister Donner van Sociale Zaken pleitte onlangs voor een verplichte registratie van payrollondernemingen. Zij zouden allemaal gecertificeerd moeten zijn, zodat ze verplicht zijn netjes alle premies af te dragen en een deugdelijke administratie te voeren. Feld hoopt dat Donner hier werk van maakt en toeziet op naleving van de regels. Ondernemingen die lid worden van een branchevereniging als de VPO moeten gecertificeerd zijn of binnen afzienbare tijd de certificering -halen, anders verliezen zij het lidmaatschap - en dus de mogelijkheid om contracten met een uitzendbeding aan te bieden. Juist dit uitzendbeding is voor veel bedrijven een van de redenen om payrolling te overwegen. Bovendien leven de leden de cao na die voor de desbetreffende branche van de werknemer geldt.

Vertrouwen
Maar zit deze vrije branche wel te springen om meer regelgeving en controle? Feld denkt van wel. 'De payrollorganisaties zijn er uiteindelijk bij gebaat. Certificering is de enige manier om respectabel en bekend te worden. Als branchevereniging vrezen we een negatief imago. De zwakke broeders bepalen de uitstraling van de branche.'
Nuijten van FNV Bondgenoten vindt het keurmerk van de SNA alleen niet voldoende. 'Het is een keurmerk voor de uitzendbranche. Maar payrollorganisaties moeten aan méér eisen voldoen. Er moeten ook liquiditeitseisen aan hen worden gesteld, want zij verzekeren risico's van derden. En door de kredietcrisis neemt de kans toe dat payrollbedrijven omvallen.' Feld is het met hem eens.
De payrollorganisatie van Mr Nosey krijgt dit jaar zijn certificering, maar was ten tijde dat Huijsmans met haar in zee ging nog niet gecertificeerd. Waarom koos hij destijds voor Payroll Works? 'Het is een jong en flexibel bedrijf, en dat zijn wij ook. Ze hebben een scherp tarief en tegelijkertijd bieden ze ook begeleiding van onze medewerkers.' Hoe weet hij nu of zijn uitbesteder netjes de premies afdraagt? 'Het is een kwestie van vertrouwen in de leverancier, want ik kan het niet controleren. Maar het is mijn verantwoordelijkheid ook niet meer.'

Flexibiliteit
In de verkennende gesprekken die Huijsmans met een andere, gecertificeerde, payrollorganisatie voerde, kwamen veel meer belemmeringen bovendrijven. 'Er kon meer niet dan wel. Bovendien was de prijs een stuk hoger. Natuurlijk hebben we nagedacht over de eventuele risico's, maar wij hebben vertrouwen in onze leverancier. En mocht het toch mislopen, dan blijft de schade beperkt, omdat we niet meer dan één maand voor de kosten hoeven op te draaien.'
Toch adviseert Huijsmans andere p&o'ers om heel voorzichtig te zijn als ze deze vorm van outsourcen overwegen. 'Het is een wereld waarin je moet uitkijken. In een oriënterend gesprek met een ander bedrijf kreeg ik een slecht gevoel. Ze schotelden ons een heel gunstig financieel plaatje voor, maar toen we dat narekenden, bleek dat ze geen vakantiegeld uitbetaalden.' Hij ziet het nut van certificering, maar heeft ook zijn bedenkingen. 'Het zal de kosten opdrijven en de methode ingewikkelder maken. Terwijl payroll juist bedoeld is om makkelijk en flexibel te opereren. Daar zit een spanningsveld.'
Julius Kousbroek, mede-directeur van Payroll Works, begrijpt de zorg van zijn klant, maar meent dat certificering de contracten juist flexibeler kan maken, omdat ze dan onder het uitzendbeding kunnen werken. Daarom heeft ook zijn bedrijf het keurmerk van de SNA aangevraagd.

Binding
De vraag is wat payrollen betekent voor de binding van het personeel. Voelen zij zich nog wel thuis bij een werkgever die niet hun juridische werkgever is?
Nuijten van FNV Bondgenoten is somber: 'De werknemer wordt in toenemende mate een leaseproduct, en dan blijft er weinig over van goed werkgeverschap.'
VPO-voorzitter Feld werpt daar tegenin: 'Het hangt helemaal van de inspanningen van het moederbedrijf af. Die moet voor de binding zorgen. Wij zijn de stille kracht en blijven op de achtergrond om die relatie niet te verstoren. De personeelsadviseurs van de opdrachtgever hebben nu meer tijd om zich met het echte personeelswerk bezig te houden, omdat ze geen energie hoeven te steken in administratieve rompslomp.'
Huijsmans: 'In de overgangsfase moest iedereen wennen. Er zijn enkele freelancers gestopt, verandering stuit altijd op weerstanden. Voor nieuwe medewerkers maakt het echter niets uit. Zij beoordelen de situatie op zijn merites. Ik vind binding van het personeel heel belangrijk, en probeer dat tot stand te brengen door een goede begeleiding, facilitering en waardering van het werk. Dat vind ik belangrijker dan zelf de administratie doen.'

Payrolling kort
Payrolling is een vrij rekkelijk begrip.
Het wordt gebruikt voor bedrijven die
a) alleen de loonslip verzorgen,
b) de complete loonadministratie doen, en
c) de juridische werkgever worden.

In dit stuk gaat het om de laatste variant.
Voordelen van payrolling zijn:

• De oorspronkelijke werkgever kan flexibeler personeel aannemen
• Minder administratieve rompslomp
• Goedkoper dan een uitzendbureau

Maar payrolling kent ook nadelen:

• De binding van het personeel met het bedrijf loopt gevaar
• De werknemer krijgt vaker een uitzendcontract dan een vast contract
• De inkoper, uw organisatie dus, draait op voor de kosten als de payrollorganisatie failliet gaat

De marktleiders in de payrollbranche zijn CapitalP, Connexie, Driessen Payroll, P/Flex en Personality.