Met de langste staking sinds de jaren dertig dwongen de schoonmakers een betere cao af. Ook om de acties van de vuilnismannen in de grote steden kon niemand heen. Afgezien van de overlast gaat zoiets hier altijd in het nette. Maar hoe lang nog? ‘Die Amerikaanse manier van organizen door de bonden was een paar jaar geleden nog ondenkbaar.’
Jan Mathies, senior juridisch adviseur van werkgeversvereniging AWVN, stelt dat er spelregels zijn die beide partijen in een conflict moeten navolgen. ‘Je hebt bepaalde fasen waarin een conflict zich afspeelt, of dat nou gaat om een cao of een sociaal plan. Er moet serieus worden onderhandeld voordat acties redelijk zijn. Als jij als werkgever vindt dat dat niet volgens de regels gaat, kun je naar de rechter stappen.'
Stakingen zijn volgens Mathies het ultieme middel waarmee werknemers hun bazen op de knieën kunnen dwingen. Daarvoor zit de fase van ludieke acties of prikacties. Maar een aantal acties zal volgens hem altijd op een veto van de rechter stuiten. ‘Een poortblokkade gaat sowieso te ver. En actievoerende werknemers moeten altijd rekening houden met veiligheidsaspecten. Dat weten de bonden ook wel. Partijen hebben een wederzijds belang bij een veilig verloop van de acties. Gaat het bijvoorbeeld om een chemisch bedrijf, dan moet je heel goede afspraken maken voordat je het werk stillegt.'
Imagoschade voor de werkgever is volgens Mathies zelden of nooit een reden voor de rechter om acties te verbieden. Alleen als er bij de acties wordt gebruikgemaakt van spullen van de werkgever, heeft deze in de rechtszaal een poot om op te staan. ‘Veel werkgevers zullen vinden dat alle negatieve publiciteit zorgt voor imagoschade. Dan zal de rechter toch zeggen: It's all in the game.'
Anders is het wanneer het publiek last heeft van acties. ‘Bij het openbaar vervoer zit de rechter er eerder bovenop.' Overigens was publiekshinder geen reden voor de rechter om de stakingen door schoonmakers en vuilnismannen te verbieden. Het is volgens Mathies dan ook heel lastig om te zeggen welke actie wel en welke niet binnen de grenzen van het toelaatbare vallen. ‘Dat moet iedere keer weer opnieuw worden beoordeeld.'
Niet immuun
Waar de acties in Nederland een relatief rustig verloop kennen, laten andere Europese landen een heel ander beeld zien. In Frankrijk raakte onlangs het treinverkeer ernstig ontregeld doordat anesthesisten hun eis voor betere arbeidsvoorwaarden kracht bijzetten met een blokkade van het spoor. Een jaar eerder dreigden Franse werknemers in de auto-industrie een fabriek op te blazen als ze geen betere ontslagvergoeding zouden krijgen. In België wisten arbeiders in een kartonfabriek onlangs hun sociaal plan aanmerkelijk te verbeteren door de directie te gijzelen.
Maar Nederlandse werknemers zijn minder heetgebakerd, toch? Dat zou nog weleens kunnen tegenvallen. Henk Strating, oprichter van HS Arbeidsvoorwaarden, gelooft dat alles wat we in het buitenland zien, ook in Nederland denkbaar is. ‘We zijn hier echt niet immuun voor de dingen die via de media tot ons komen. Kijk naar het organizen dat de vakbonden recent binnen de schoonmaakbranche hebben toegepast. Dat komt uit Amerika. Een paar jaar geleden had je misschien ook niet gedacht dat dat in Nederland zou gebeuren.' Deze manier van actievoeren houdt in dat een vakbond professionele organizers naar bedrijven stuurt om problemen op de werkvloer in kaart te brengen.
Uiterste middel
Paulus Plas, woordvoerder van de FNV - de vakbond die het organizen naar Nederland haalde - gelooft echter niet dat Nederlandse werknemers de buitenlandse voorbeelden zullen volgen. In ieder geval zal dat nooit onder de auspiciën van de FNV gebeuren. ‘Geweld is wat FNV betreft uit den boze. Gelukkig komt dat ook vanuit de andere kant niet of nauwelijks voor. Ik kan me één voorbeeld herinneren, dat nog uit de vorige eeuw stamt. Toen liet een werkgever een bulldozer inrijden op de demonstranten voor de poort. Johan Stekelenburg moest toen nog rennen voor zijn leven.'
Plas stelt dat de Nederlandse vakbeweging in geen geval zal oproepen tot het voeren van demonstraties die uitmonden in rellen, zoals dat bijvoorbeeld in Athene gebeurt. Hier kwamen vorige maand drie werknemers van een bank om toen stakers het gebouw met molotovcocktails in brand staken. ‘Wij veroordelen dat soort geweld, óók van onze Griekse collega's.'
Welke acties dan wel toelaatbaar zijn, is uiteindelijk aan de rechter om te beoordelen, meent Plas. ‘Stakingen zijn voor ons het uiterste middel. Dat kan ook niet anders. Als je gaat actievoeren voordat je alles hebt geprobeerd om tot een akkoord te komen, word je door de rechter teruggefloten.'
Mediation inzetten
Henk Strating vormt samen met Keimpe Schilstra van organisatieadviesbureau Sorgad een bemiddelingsduo onder de naam X-stra. Zij werden in april ingehuurd om de impasse rond de schoonmaak-cao te doorbreken. Toen waren de standpunten al dermate verhard dat de stations in de grote steden ernstig waren vervuild en de schoonmakers zelfs een enkele keer door de politie uit een stationshal waren verwijderd. Toch is ook in zo'n situatie de-escalatie mogelijk, stelt Strating. ‘Bemiddeling is altijd mogelijk, als beide partijen maar als doel hebben om iets te bereiken. Als er actie wordt gevoerd alleen om het actievoeren - en daar kan ik me niet direct iets bij voorstellen - houdt het voor mij even op.'
Wanneer partijen lijnrecht tegenover elkaar staan, treden Strating en Schilstra op dezelfde wijze op als de politie doet bij een botsing: de twee betrokken partijen worden uit elkaar gehaald en doen los van elkaar hun verhaal. Strating: ‘Ik vraag de werkgevers dan welk doel ze willen bereiken en - heel belangrijk - welk doel de andere partij volgens hen wil bereiken en waarom er actie wordt gevoerd. Op het moment dat werkgevers snappen waarom de werknemers en de vakbonden tot acties zijn overgegaan, is het begin van een oplossing gevonden.'
Wie de angel uit een conflict wil halen, moet volgens Strating dan ook altijd uitgaan van vertrouwen en inlevingsvermogen. Bemiddeling kan daar volgens hem al in een vroeg stadium een bijdrage aan leveren en wellicht zelfs voorkomen dat het tot acties komt. ‘Zeker in branches met voor burgers vitale activiteiten, is de verantwoordelijkheid voor werkgevers en bonden nog groter om bemiddeling een kans te geven. Ik kan me ook voorstellen dat rechters partijen daartoe zullen aanzetten. Bij andere civiele zaken zie je steeds vaker dat de rechter beslist dat de kijvende partijen via mediation nader tot elkaar moeten komen. Ik kan me voorstellen dat dat ook bij kort gedingen over stakingen meer gaat gebeuren.'
Mail dit artikel
