Partnerpensioen, zwangerschapsverlof, vrije dagen voor huwelijk en partnerschapsregistratie. Voor de gelukkige gezinnen en samenwonenden zijn de zaken goed geregeld in wetten en cao’s. Maar hoe zit het met de single, al dan niet kinderloos? ‘Er hoort gelijke behandeling te zijn in loon naar werken, maar nu is het loon naar gezinssituatie.’
‘In reacties van bewust kinderlozen proef je vaak een geïrriteerd ondertoontje, maar feitelijk zijn zij de maatschappelijke potverteerders. Zonder kinderen geen toekomstige generatie of verjonging van de bevolking. Bewust kinderlozen kiezen enkel voor de lusten, echter niet voor de lasten. Lekker gemakzuchtig.'
Zo, de toon is gezet. Deze reactie werd deze zomer geplaatst onder een online artikel over discriminatie van mensen zonder gezin. Iedereen weet dat je mensen met een andere huidskleur, geloof of seksuele voorkeur niet dient te discrimineren, maar hoe zit het met de single werknemers zonder kinderen? Mag je van hen verwachten dat ze blijmoedig overwerken omdat zij nu eenmaal geen nazaten bij de crèche hoeven op te halen? Is het terecht dat zij aan het kortste eind trekken als er wordt bepaald wie de dagen tussen kerst en oud en nieuw vrij mag nemen? Is het nog van deze tijd dat op personeelsevenementen wel de gezinsleden van werknemers welkom zijn, maar singles er nadrukkelijk op worden gewezen dat leden van hun sociale netwerk moeten wegblijven? Kortom, is de kinderloze single het tragische slachtoffer van de nesteldrang en voortplantingsdrift van zijn collega's?
Genuanceerd
Onderzoek van IntermediairPW onder Nederlandse p&o'ers laat een genuanceerder beeld zien. De beroepsgroep is een groot voorstander van gelijke behandeling. Neem bijvoorbeeld het kostwinnerschap. Heel leuk wanneer je daarmee je bloedjes van kinderen behoedt voor de bedelstaf, maar voor p&o'ers maakt het geen verschil. Op de vraag hoe zij bij een reorganisatie - los van het afspiegelingsbeginsel - zouden kiezen tussen een kostwinner of een single, blijkt dat zij puur naar de professionele kwaliteiten van de medewerkers kijken. 7 procent van de respondenten geeft toe degene met een gezin te bevoordelen, tegenover 1 procent die er rekening mee houdt dat de single niet kan terugvallen op het inkomen van een partner. De overgrote meerderheid (92%) heeft echter maling aan de gezinssituatie van degene die zijn of haar baan verliest, en kiest de persoon met de meeste meerwaarde voor de organisatie.
Overwerken
Maar met een ontslaggolf kijken we ook wel direct naar een worstcasescenario. Hoe zit het dan met de verwachting dat kinderloze singles bereid zijn om over te werken? Bijna een op de vijf ondervraagden vindt dat je van hen meer flexibiliteit mag verwachten omdat singles nu eenmaal gemakkelijker kunnen doorwerken in privétijd. 30 procent is het daar echter helemaal mee oneens. Van de mensen met kinderen is 28 procent het oneens met die stelling.
Gaat het om de feestdagen, dan is het voor de ondervraagden nog minder vanzelfsprekend dat de singles klaarstaan voor het algemeen belang. 6 procent van de ondervraagden vindt dat het voor een single minder erg is om dagen als kerst en oud en nieuw werkend door te brengen. Iets meer dan 4 procent van de singles vindt dat zelf ook. Maar de overgrote meerderheid (94%) vindt het volstrekt onterecht om ervan uit te gaan dat de singles zich opofferen.
Giftig zusterschap
Maar vraag het de mensen op de werkvloer zelf, en het blijkt dat veel werknemers zonder gezin toch met enige wrok naar hun collega's kijken die het gezinsgeluk meenemen naar de werkvloer. Uit het onderzoek Women and Work dat het Britse tijdschrift Grazia eerder dit jaar presenteerde, blijkt dat veel kinderloze werknemers dat gevoel in ieder geval wel hebben. 90 procent van alle Britse werkende vrouwen meent dat moeders worden voorgetrokken en vaker flexibel mogen werken en meer vrije tijd krijgen. Een derde van de respondenten heeft het gevoel dat werkende moeders hun kinderen gebruiken om onder het werk uit te komen. Grazia-redacteur Jane Bruton sprak in interviews van een giftig zusterschap en legt de schuld bij de kinderloze werknemers. ‘Het verzuurt de werkplek voor vrouwen. Velen verwerpen "de speciale behandeling" van moeders. Dat is een deprimerend beeld, want als we niet een hele generatie vrouwen van de arbeidsmarkt willen uitsluiten, dan moeten we met elkaar en niet tegen elkaar werken.'
Uit het onderzoek van IntermediairPW blijkt dat de meningen sterk uiteenlopen wanneer de respondenten wordt gevraagd naar begrip op de werkvloer. Ruim 46 procent van de mensen met kinderen vindt dat singles te weinig begrip hebben voor de stress die werkende ouders ondervinden. Iets minder dan 24 procent van de kinderloze werknemers deelt die mening.
Zelfstandig hr-adviseur Cécile Verheij pleit voor wederzijds invoelingsvermogen. ‘Het gaat niet zozeer om de tegenstelling wel of geen kinderen. Het gaat over rekening houden met persoonlijke omstandigheden. Een partner in het onderwijs is ook een reden om iemand vakantie te geven tijdens de schoolvakanties. Iemand die naast zijn werk de zorg heeft voor een gehandicapte partner zal minder gemakkelijk overwerken.'
Verlofregelingen
Zeker met dat laatste is Lenie de Zwaan van Cisa - een kenniscentrum dat streeft naar maatschappelijke erkenning van alleenstaanden - het volmondig eens. Maar ze wil dat daarbij niet alleen naar levenspartners of kinderen wordt gekeken. ‘Men praat altijd over werkende ouders wanneer het gaat om het combineren van werk en zorgtaken, maar ook singles kennen een combinatie van taken die kan maken dat zij overbelast zijn. Singles werken meestal fulltime, omdat het voor hen financieel heel moeilijk is om parttime te werken. Zij moeten hun eigen huishouden bestieren en hebben ook een sociaal netwerk waar zij voor moeten zorgen.'
Het steekt De Zwaan dan ook dat er talloze verlofregelingen zijn voor mensen met kinderen of een partner, terwijl de single er bekaaid vanaf komt. Zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof, kortdurend zorgverlof, adoptieverlof, kraamverlof... het is allemaal volgens de wet geregeld. Daarnaast wordt er nog veel op cao-niveau geregeld, en dat gaat volgens De Zwaan echt te ver. ‘Dit hoort in een cao gewoon niet thuis. Eigenlijk is er sprake van verhoging van de salarissen van de specifieke groep die hier gebruik van kan maken. Er hoort gelijke behandeling te zijn in loon naar werken, maar nu is het loon naar gezinssituatie. Hetzelfde geldt voor het partnerpensioen. Singles betalen hier via hun pensioenpremies aan mee. Dat heeft niets meer te maken met solidariteit naar draagkracht, want alleenstaanden betalen ook mee aan het partnerpensioen van tweeverdieners.'
Een en ander heeft volgens De Zwaan ook gevolgen voor de positie van de single op de werkvloer. ‘Er ligt een extra zware druk op de mensen zonder gezin. Naarmate de collega's vaker weg zijn, wordt de werkdruk voor hen groter.'
Misbruik
Mariëlle Brink gelooft niet in de ongelijkheid tussen singles en medewerkers met een gezin, schrijft ze desgevraagd op Dutch HR•HRM•P&O Professionals. ‘Ik ken geen enkele organisatie die hiertussen onderscheid maakt. Dat er in de praktijk misschien vaker een beroep wordt gedaan op flexibele tijden door ouders, zou kunnen. Daar staat volgens mij wel tegenover dat het voordelen biedt als werkende ouders kiezen voor een dagje thuiswerken of op andere tijden werken als het kind bijvoorbeeld ziek is. Liever dat dan ziekmelden. Dat schoolvakanties totaal niet aansluiten op onze gemiddelde vijfentwintig dagen per jaar, is een feit. Een lastig feit. Ik verwacht dat de meeste ouders hier meer last dan profijt van ondervinden.'
Maar hoe zit het dan met het idee dat ouders met kinderen hun koters gebruiken als alibi voor een illegaal middagje vrij? Uit het in Grazia gepubliceerde onderzoek bleek immers dat 90 procent van de werkende vrouwen die verdenking koestert? Dat idee is niet helemaal onterecht, zo valt op te maken uit het onderzoek van IntermediairPW. 80 procent van de ondervraagde p&o'ers zonder kinderen denkt dat werkende ouders soms ten onrechte zeggen dat hun kind ziek is om er zo tussenuit te kunnen knijpen. Van de respondenten met kinderen onderschrijft 82 procent deze stelling.
Cecile Verheij gaat niet uit van misbruik. ‘Ouders van jonge kinderen moeten misschien wel relatief vaak een beroep doen op die persoonlijke omstandigheden. Ik vind zelf het argument wel aardig dat kinderen nu eenmaal nodig zijn om te voorzien in een verzorgde oude dag van de mensen die nu werken. Het is fijn dat er mensen zijn die deze investering doen. Geef ze wat extra credit als ze daarmee in de problemen komen als het gaat om vakantie, overuren, etcetera.'
Wie zijn die p&o'ers?
440 respondenten hebben de vragenlijst ingevuld (74% vrouw, 26% man; gemiddelde leeftijd 40 jaar). Alle respondenten zijn werkzaam in een p&o-functie; 76% doet dit in loondienst, 15% in overheidsdienst en 10% als ondernemer/zelfstandige. 65% geeft in zijn functie geen leiding, de rest geeft leiding aan 1-5 medewerkers (25%), 6-10 medewerkers (4%), 11-20 medewerkers (3%) of meer dan 20 medewerkers (3%). Van de respondenten heeft 74% een relatie en 26% is single. 43% van de respondenten is getrouwd en woont samen. 55% heeft thuiswonende kinderen, 45% heeft dit niet. De respondenten met kinderen zijn vaker man (32%) dan vrouw (21%).
Singles vs. Relaties
- Wanneer bij een reorganisatie gekozen moet worden tussen twee collega's; een single en iemand met een gezin geeft 92% aan dat de gezinssituatie geen enkele rol speelt.
- Op de stelling van singles mag je meer flexibiliteit verwachten op het gebied van overwerk. Zij kunnen makkelijker doorwerken in hun privé-uren antwoordt 81% (helemaal) mee oneens en 19% (helemaal) mee eens.
- Met de stelling voor een single is het minder erg om met de feestdagen te werken, is 94% het (helemaal) mee oneens en 6% het (helemaal) mee eens.
- 81% denkt dat collega's soms misbruik maken van de gezinssituatie (bijvoorbeeld: ik heb zin om naar huis te gaan, dus ik zeg maar dat mijn kind ziek is). 15% denkt dat dit nooit gebeurt, 4% denkt dat dit vaak gebeurt en 0,2% denkt dat dit altijd gebeurt.
- Op de stelling singles hebben te weinig begrip voor de stress die werkende ouders ondervinden, heeft 67% (helemaal) mee oneens geantwoord en 33% (helemaal) mee eens.
- De antwoorden op de stelling ik ben eerder bereid om een mantelzorger tegemoet te komen dan een collega die flexibiliteit vraagt om voor de kinderen te zorgen, waren als volgt; nee, je moet altijd proberen mensen tegemoet te komen, ongeacht de reden (88%) en ja, je kiest zelf voor kinderen, maar je kiest er niet voor dat een naaste langdurig zorg nodig heeft (12%).
- Met de stelling als ouders met kinderen flexibel mogen werken, mogen mensen zonder kinderen dat ook. Het is de verantwoordelijkheid van HRM om te zorgen voor eerlijk beleid is 90% het (helemaal) eens en 10% het (helemaal) oneens.
Singles vs. Relaties
- Op de vraag wat men zou kiezen wanneer gekozen moet worden tussen twee collega's bij een reorganisatie, kiezen de respondenten met een relatie vaker ik geef voorrang aan degene met een gezin, omdat van zijn/haar inkomen ook anderen afhankelijk zijn (9%) dan de singles (2%).
- De respondenten met een relatie zijn het meer eens met de stelling voor een single is het minder erg om met de feestdagen te werken (M=1,6) dan singles (M=1,5).
- Respondenten met een relatie zijn het in grotere mate eens met de stelling singles hebben te weinig begrip voor de stress die werkende ouders ondervinden (M=2,3) dan de singles (M=2,0).
Deel 3 - Kinderen vs. Geen kinderen
- Mensen met kinderen zijn het in grotere mate eens met de stelling singles hebben te weinig begrip voor de stress die werkende ouders ondervinden (M=2,4) dan de mensen zonder kinderen (M=2,1).
Mail dit artikel
