Agnes Jongerius (FNV), Wim Kooijman (KLM, NVP) en werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes vertellen wie hun held van 2010 is.
Foto: FNV
DE HELDEN VAN AGNES JONGERIUS (FNV):
De stakende schoonmakers
Negen weken lang domineerden stakende schoonmakers dit voorjaar het nieuws. ‘De anders zo onzichtbare schoonmakers werden opeens heel zichtbaar', zegt FNV-voorzitter Jongerius. ‘Ze eisten respect - en kregen die ook. Ze legden problemen bloot die in de hele samenleving spelen.'
De werkweigering was ongekend. Het zou de langste sectorbrede staking worden sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. In het hele land legden schoonmakers het werk neer. Binnen een mum van tijd hoopte het vuil zich op in de straten, op stations en in kantoren. ‘De anders zo onzichtbare schoonmakers werden opeens heel zichtbaar', zegt Agnes Jongerius, voorzitter van vakcentrale FNV. ‘Ze eisten respect - en kregen die ook van het grote publiek. Ze legden problemen bloot die in de hele samenleving spelen.' Door de marktwerking woedt er een hevige concurrentiestrijd. In de schoonmaakwereld, maar ook in andere branches, zoals de postsector. Hierdoor moeten werknemers steeds meer voldoen aan rigide eisen terwijl hun contracten verder worden uitgehold.
Dapper
Jongerius bewondert om meerdere redenen het lef van de schoonmakers. Nederland heeft een overlegcultuur en werknemers staken hier relatief weinig in vergelijking met andere Europese landen. ‘Staken is helemaal geen gemakkelijke keuze. Het is een heel spannende tijd en stakers voelen enorm veel druk, van hun baas én van hun collega's. Mensen die hun werk neerleggen, hebben meestal een vast contract. Maar het bijzondere van de schoonmakers was juist dat velen een flexibel contract hadden. Sommigen kregen ook echt problemen met hun werkgever. Ze werden bijvoorbeeld op andere projecten gezet of kregen andere roosters. En dat is problematisch voor mensen die vaak meerdere banen naast elkaar hebben om hun gezin te kunnen onderhouden. Als de roosters veranderen, stort het hele kaartenhuis in elkaar.'
Het is, kortom, een kwetsbare groep werknemers, en door de aard van het werk kennen ze hun collega's vaak niet. Hooguit komen ze er 's avonds een tegen die dezelfde gang schoonmaakt. Bovendien zijn het vaak allochtonen, waarvan een aantal nog maar kort in Nederland is. Dan is het extra dapper als zij een conflict met hun werkgever riskeren, meent Jongerius.
Na negen lange weken gingen de werkgevers op 22 april door de knieën. De schoonmakers kregen een structurele loonsverhoging van 3,5 procent (verspreid over twee jaar), hebben voortaan recht op Nederlandse les, en de werkgevers zegden toe hun medewerkers voortaan beter te behandelen. Een nieuwe commissie formuleert minimale kwaliteitseisen voor de branche. De actie heeft de schoonmakers in meerdere opzichten goedgedaan. Jongerius: ‘Naast financieel gewin, hebben ze ook meer zelfrespect gekregen.'
Ook de vakbeweging is trots op dit resultaat. De ondersteunende FNV-campagne Schoon genoeg! werd onlangs in Japan bekroond met een internationale prijs voor de beste vakbondscampagne van het jaar, zegt een stralende Jongerius.
Wordt de schoonmaakstaking een blauwdruk voor de poststaking? Dat weet ze nog niet. Maar de meest laffe actie van het jaar vond wat haar betreft plaats bij TNT. Een groep medewerkers met een arbeidsbeperking werkte in een veilige werkomgeving bij een sorteeronderdeel. Maar, zo vertelden de werknemers haar, de TNT-directie besloot dit werk over te hevelen naar Vietnam. Ze kregen vervangende arbeid aangeboden: tussen twee en vijf uur 's nachts ploegendienst draaien. ‘Dat is gewoon wegpesten. Dit soort actie kunnen we niet tolereren in Nederland.'
Foto: Paul Tolenaar
DE HELDEN VAN WIM KOOIJMAN (KLM, NVP):
De KLM als gemeenschap
‘Het is misschien niet bescheiden om jezelf als held te kiezen. Je moet ervoor durven uitkomen dat je trots bent op jezelf. Zoiets doen we niet zo snel in Nederland.' Wim Kooijman, hr-directeur van KLM en voorzitter van de NVP, over zijn opmerkelijke keus.
Het is even stil na de vraag wie dit jaar zijn held is. Wim Kooijman, hr-directeur van KLM en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Personeelsmanagement en Organisatieontwikkeling (NVP), herhaalt de vraag hardop, om er nog even langer over na te denken. Dan zegt hij resoluut: ‘Dat is de KLM als gemeenschap. De organisatie heeft het lef gehad gedwongen ontslagen te voorkomen om met z'n allen de crisis door te komen. Daar moet je wel ballen voor hebben, want als de crisis heel lang duurt, is die insteek moeilijk vol te houden.'
Loyaliteit
Het is tegenovergesteld aan de klassieke Angelsaksische manier van handelen, waarbij als het economisch minder gaat direct de organisatie op de schop gaat en een groep medewerkers de laan wordt uitgestuurd. In 2000 en 2004 moest de KLM reorganiseren en medewerkers ontslaan. Een hard gelag, vond Kooijman. ‘Het kost veel menselijke ellende en de organisatie verliest veel expertise.' Aan het begin van de jongste crisis vreesden medewerkers ook voor hun baan. ‘Sommigen begonnen te huilen toen we zeiden dat we misschien weer zouden gaan schrappen.' Na overleg koos de organisatie deze keer voor behoud. Er was aanvankelijk veel scepsis, maar de bonden en de ondernemingsraad omarmden het plan.
De medewerkers moesten zich wel flexibel opstellen. Er kwam een externe aannamestop en maar liefst vijfhonderd medewerkers veranderden in de loop der tijd van functie. Grondstewardessen gingen bijvoorbeeld als secretaresse werken en piloten sprongen even bij op de bagagedienst als daar een tekort aan personeel was. ‘Het was een roerig jaar, maar we zijn er sterker door geworden', meent Kooijman. ‘De onderlinge loyaliteit is groot.'
Zo'n keuze getuigt ook van lef, meent hij. ‘Het is misschien niet bescheiden om jezelf te kiezen. Je moet ervoor durven uitkomen dat je trots bent op jezelf. Zoiets doen we niet zo snel in Nederland.' Hij vindt dat hrm'ers in het algemeen meer lef mogen tonen op de werkvloer. ‘Er is morele moed voor nodig om je te verzetten tegen de dominante stroom binnen een organisatie. P&o'ers en managers zijn geneigd om met die stroom mee te gaan. Ze zouden vaker af en toe nee moeten zeggen: zo doen we dat hier niet. Houd de menselijke maat hoog, dat is de taak van hrm. Maar als je iets afwijst, moet je het wel goed doen. Zorg voor een creatief en slim alternatief. Laat zien dat je er bent.'
Over de vraag wie dan zijn antiheld is, hoeft Kooijman niet lang na te denken, maar namen geeft hij niet. ‘Ik word kriegelig van mensen die hun best niet doen en zich achter regels of hun functie verschuilen. Dat vind ik laf.'
Foto: VNO-NCW
DE HELDEN VAN BERNARD WIENTJES (VNO-NCW):
Wajongers als Mark de Groot
‘Krijg ik de groeten van haar?', grapt werkgeversvoorzitter Bernard Wientjes als hij hoort dat de verslaggever ook bij Agnes Jongerius is langs geweest. Maar zij is niet zijn held. Dat is Mark de Groot, projectmanager bij ict- en consultancyorganisatie OBA en voormalig Wajong-ambassadeur van het CNV.
Wientjes ontmoette De Groot twee jaar geleden voor het eerst op een bijeenkomst van VNO-NCW. Het is even wennen, zegt hij, om met een volwassen man te praten die 1,20 meter lang is. Maar -Wientjes was direct onder de indruk van diens vastberadenheid. ‘De Groot is zo gepassioneerd dat je naar hem wilt luisteren. Als je hem je visitekaartje geeft, laat hij je niet meer los. De volgende dag hangt hij aan de lijn voor een afspraak wanneer hij kan langskomen. De Groot is echter niet drammerig, maar uiterst correct. Hij is een perfecte lobbyist.' Deze voormalige voorzitter van de Belangenvereniging voor Kleine Mensen doet er alles voor om te zorgen dat werkgevers jonggehandicapten serieus nemen. ‘Ik kom hem vaak tegen op belangrijke recepties, hij stapt doelbewust af op gasten als de premier of de minister.'
Happig
Wientjes ondersteunt De Groots missie volledig. Inmiddels heeft VNO-NCW ook een Wajonger in dienst die bij de ledenadministratie werkt. En hij probeert als voorzitter van de werkgeversorganisatie ook andere bedrijven over te halen om een Wajonger in dienst te nemen. ‘Velen zijn in eerste instantie misschien niet zo happig, maar als ze eenmaal met een Wajonger in gesprek komen, zijn ze vaak om. Het zijn werknemers die zeer gemotiveerd zijn en ze hebben een hoge "aaibaarheid". Je gunt ze een goede kans. Maar het gaat zeker niet alleen om gunnen. Door de krimpende beroepsbevolking is deze groep gewoon keihard nodig.'
Het kabinet-Rutte wil de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten versoberen en in de toekomst komen alleen nog volledig arbeidsgehandicapten in aanmerking voor de regeling. Wat vindt Wientjes van deze ingreep? ‘De laatste jaren is het aantal Wajongers explosief gestegen. Er zijn er nu zo'n 200.000. Veel van die mensen willen en kunnen gedeeltelijk werken, maar het is moeilijk om een baan te krijgen als je eenmaal het Wajong-stempel hebt. Ik ben het eens met de versobering, maar er moet wel beschikbaar werk tegenover staan en iedereen moet zich daarvoor verantwoordelijk voelen.' Je verantwoordelijkheid nemen. Als mensen, zoals Mark de Groot, dat doen, heeft Wientjes daar respect voor.
En waarvan kreeg hij dit jaar kromme tenen? Na enige aarzeling - ‘het wordt zo snel politiek' - noemt hij de terugtrekking van Nederland uit Afghanistan. ‘We zijn straks het enige NAVO-land dat niet in Afghanistan zit. Ik betreur dat. Als zestiende economie ter wereld zouden we onze verantwoordelijkheid moeten nemen.'
Mail dit artikel
