‘Veel P&O'ers kopen te snel een kant- en klaar opleidingspakket'

Het laten erkennen van verworven competenties (EVC) kan veel voordelen bieden voor zowel de werknemer als werkgever. Maar het project strandt als HR de papieren niet op het orde heeft. Werkgevers moeten ook een vervolgtraject paraat hebben. ‘Anders creëer je verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden.'

Een logistiek medewerker wil graag zijn ervaring en competenties officieel laten erkennen. Hij werkt al jaren op MBO-niveau, maar miste de juiste diploma's om hogerop te komen. Om een Ervaringscertificaat te bemachtigen is bewijsmateriaal nodig: functioneringsgesprekken op papier, verslagen van zijn prestaties en een tevreden baas die zijn werkzaamheden kan bevestigen. Maar tot grote schrik van de logistiek medewerker blijkt zijn vorige werkgever failliet en zit zijn toenmalige leidinggevende in het buitenland, bestemming onbekend. Het EVC-traject strandt.

Loopbaanstap
Hij is een van de vele voortijdig afgehaakte kandidaten die EVC-makelaar Anneke Hemmen tegenkwam in haar praktijk. Zonder voldoende bewijsmateriaal geen Ervaringscertificaat. Punt uit.  Een goede medewerking van de directe leidinggevende en HR is cruciaal voor het welslagen van EVC-trajecten, zo blijkt. Het is een van de conclusies van het onlangs verschenen onderzoeksrapport van ProfitWise, dat in opdracht van de rijksoverheid de feiten en mogelijkheden van EVC onderzocht. Medewerkers hebben 18 procent meer kans op een nieuwe loopbaanstap (andere baan, nieuwe opleiding) als HR en de directe leidinggevende de begeleiding serieus  neemt.

Laagdrempelig
EVC is ontstaan vanuit de behoefte onderwijs laagdrempeliger te maken. Veel mensen werken wel op MBO- of HBO-niveau, maar hebben geen diploma en lopen vast in hun carrière. Dankzij het officieel erkennen van competenties kunnen deze medewerkers vrijstellingen krijgen voor relevante opleidingen en hierdoor sneller alsnog een diploma halen. Begin jaren '90 heette het systeem nog Erkenning Verworven Kwaliteiten (EVK). Ruim tien jaar geleden transformeerde EVK in EVC. Vanaf dat moment is het niet alleen bedoeld om meer mensen een opleiding te laten volgen, maar ook als zelfstandig loopbaan- en arbeidsmarktinstrument voor de beroepsbevolking.  Volgens het onderzoek van ProfitWise haalt tenminste 40 procent van de ruim duizend onderzochte EVC-deelnemers na het traject een diploma. 

Slordig
Deelnemers moeten een portfolio van hun werk laten zien en worden door een assessor, al dan niet van een opleidingsinstituut, beoordeeld of ze voldoen aan het gewenste opleidingsniveau. Voor het portfolio moeten ze bewijsmateriaal aandragen van hun ervaring. Dit kunnen projectplannen zijn, protocollen, certificaten van cursussen, geschreven referenties of verslagen van functioneringsgesprekken. Lang niet alle aanvragers kunnen deze bewijzen opsnorren, zoals bovenstaand voorbeeld al aangaf. ‘Het komt geregeld voor dat er geen vastgelegde verslagen van functioneringsgesprekken beschikbaar zijn. P&O heeft dat lang niet altijd op orde', zegt ook Mary-Joan Wychgel. Ze is onder andere assessor voor het opleidingsinstituut ISBW en ontwikkelt beoordelingscriteria voor EVC-instrumenten. Zij beoordeelt of projecten relevant en actueel (in de laatste vijf jaar) zijn voor de verwerving van het certificaat.

Maar ook werknemers zijn vaak slordig en hebben geen flauw idee waar dat interessante projectvoorstel ligt dat nu net die ene ervaring kan aantonen. Voor sommige uitvoerende beroepen moeten medewerkers tijdens de examinering een demonstratie geven zoals een verwarming aanleggen of een deur afhangen. 

Verkeerde verwachtingen
Wychgel adviseert werkgevers om binnen de organisatie een vaste EVC-expert aan te wijzen. Hierdoor hoeven leidinggevenden en P&O'ers niet iedere keer opnieuw in de procedures te verdiepen. Het instrument wint aan populariteit de laatste jaren. Maar toch is er nog veel onduidelijkheid onder werkgevers en werknemers, stelt Eric Verduyn, directeur onderwijs van de NCOI opleidingengroep. Voor het EVC Centrum Nederland verzorgt hij workshops voor HR-professionals over de mogelijkheden. EVC heeft de laatste jaren meer bekendheid gekregen dankzij een intensieve overheidscampagne twee jaar geleden. In abri's, in tijdschriften en op websites: overal zag je een man of vrouw in een te krap hok, met als boodschap: Haal je Ervaringscertificaat!  ‘De publiciteit is goed geweest, maar heeft onder sommige mensen verkeerde verwachtingen gecreëerd', merkt hij op. ‘Alsof je ‘m zo even kan afhalen van het postkantoor. Degenen die er te makkelijk overdenken, haken ook weer makkelijk af.' Volgens het onderzoek haakt dertig procent van de deelnemers voortijdig af.

Rolverdeling
In zijn workshops vragen HR-professionals zich vooral af hoe ze een EVC-traject in gang moeten zetten. Wat zijn de stappen en welke rolverdeling is wenselijk? Als de werkgever het initiatief wil nemen, zal ze allereerst moeten vaststellen wat de beoogde doelgroep en doelstelling is. Organisaties kiezen vaak voor dit traject boventallige werknemers om hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten.  Maar het wordt tegenwoordig ook meer gebruikt om medewerkers binnen het bedrijf langer inzetbaar te houden.  

Zonde
EVC-makelaar Anneke Hemmen meent dat HR nog veel kansen laat liggen. ‘Veel P&O'ers kopen te snel een kant- en klaar opleidingspakket in. Dat is makkelijk en overzichtelijk. Maar ook zonde van het geld om medewerkers twee jaar lang op te leiden als dat niet nodig is.' Ook opleidingsinstituten zijn geneigd om direct een langdurig opleidingstraject voor te schotelen, in plaats van maatwerk te bieden. Het kan veel tijd en kosten schelen als eerst in kaart wordt gebracht over welke competenties en ervaring de medewerkers beschikken. Het opleidingstraject kan door een Ervaringscertificaat in sommige gevallen tot eenderde of meer worden teruggebracht, stelt Hemmen. Bovendien heeft de werkgever dankzij een EVC-traject veel meer zicht op de kwaliteiten en ambities van de medewerkers.

Verwachtingen
Een zorgvuldig intake gesprek tussen de werknemer, de werkgever en EVC-beoordelaar is volgens alle betrokken onontbeerlijk voor een goede start. Werkgever en werknemers moeten goede afspraken maken. Bijvoorbeeld of de medewerker onder werktijd aan zijn portfolio mag werken en welke begeleiding hij binnen de organisatie krijgt. Ook moet HR vantevoren nadenken of het bij een Ervaringscertificaat blijft, of dat het wenselijk is dat medewerkers hierna een opleiding volgen. Zoja, hoeveel geld is daarvoor beschikbaar? Als het alleen een loopbaaninstrument is, dient HR een antwoord te hebben op de vraag welke mogelijkheden er voor deze mensen binnen of buiten het bedrijf zijn. ‘Anders creëer je verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden', aldus Verduyn.

Feestelijk
Daarnaast is goed communiceren belangrijk voor het welslagen van het traject. Sommige werkgevers hangen alleen een postertje op om de medewerkers op de mogelijkheden van EVC te attenderen, merkt Verduyn op. Maar een persoonlijke en langdurige communicatie met de medewerker heeft veel meer effect. Veel organisaties maken geen feestelijk moment van de uitreiking van het certificaat. Een gemiste kans, zo stellen de onderzoekers van ProfitWise; medewerkers zijn meer gemotiveerd als de organisatie zich betrokken toont.  

Trots
Wychgel ziet deelnemers groeien naarmate het traject vordert. ‘Ze realiseren zich soms opeens wat ze allemaal kunnen en geleerd hebben en zijn dan trots op zichzelf.' Die trots blijkt ook het onderzoek van ProfitWise. Meer dan de helft van de ondervraagde deelnemers heeft meer zelfvertrouwen gekregen en iets minder dan de helft meldt betere kansen te hebben op de arbeidsmarkt. Maar het behalen van een certificaat is niet genoeg, zo waarschuwen de onderzoekers. Medewerkers doen het pas echt beter in hun loopbaan als ze constant zelf sturen op kansen en middelen. Het EVC dient alleen dan als katalysator.  

Belletje
Uit het onderzoek blijkt dat vooral mensen in de leeftijdsgroep tussen 40 en 50 jaar veel vertrouwen hebben in de impact van hun certificaat. Maar het is de vraag of deze daadwerkelijk een streepje voor hebben. Verduyn vermoedt dat mensen met een erkend diploma nog steeds in het voordeel zijn bij een sollicitatie. Maar hij verwacht dat door de toekomstige schaarste op de arbeidsmarkt EVC-sollicitanten steeds gewilder worden.  Wychgel vindt dat er nu al een belletje zou moeten rinkelen bij HR.  ‘Als ik een P&O'er zou zijn, zou ik juist de EVC-kandidaat aantrekkelijk vinden. Want een Ervaringscertificaat onderbouwt veel meer iemands actuele kennis dan een diploma.'

Kader
Er zijn zo'n 70 erkende aanbieders van EVC-beoordelaars. Hogescholen en roc's leveren deze dienst vaak ook. De onderwijsinspectie heeft de laatste paar jaar intensiever gecontroleerd. Er bleken grote verschillen in de kwaliteit van assessoren, de controleurs die toetsten of iemand aan de beoordelingscriteria voldoet. De inspectie eist tegenwoordig dat twee assessoren een EVC-traject beoordelen. Een EVC-traject kan in 12 weken worden afgerond en kost circa 1250 euro. Via een fiscale stimuleringsmaatregel kunnen werkgevers  327 euro aftrekken. Voor mee info: kenniscentrumevc.nl